Κυριακή, 30 Νοεμβρίου 2008

ΜΟΤΣΑΡΤ

Άγνωστο έργο του Μότσαρτ βρέθηκε σε βιβλιοθήκη της Γαλλίας.

Της Δρ Ευτυχίας Νικολακοπούλου

Montage photo : Presse Ocean
Ένα ανέκδοτο έργο του
Requiem, που πέθανε στα 35 χρόνια του, βρέθηκε στην βιβλιοθήκη της Νάντης. Μοντάζ της φωτογραφίας από την εφημερίδα : Presse Océan

Γάλλοι του γερμανικού Ινστιτούτου που πήγαν να εργαστούν στην Νάντη, ανακάλυψαν τυχαία άγνωστη παρτιτούρα μιας κιτρινισμένης σελίδας τετραδίου μεγάλου μεγέθους, υπογεγραμμένη από τον Wolfgang Amadeus Mozart. Σύμφωνα με την εφημερίδα Presse Océan, η παρτιτούρα επικυρώθηκε από τον επικεφαλή του Διεθνούς Ιδρύματος Μότσαρτ, στο Σάλτσμπουργκ της Αυστρίας, Ούλριχ Λάισινγκερ, ο οποίος δήλωσε πως πέραν πάσης αμφιβολίας ότι «η μονή αυτή σελίδα γράφτηκε από τον Μότσαρτ και είναι πραγματικά σημαντική». Πρόκειται, σύμφωνα με τον ίδιο, για πρόχειρες σημειώσεις, ένα προσχέδιο μιας μουσικής σύνθεσης που βρέθηκε στη μουσική βιβλιοθήκη της Νάντης, στη δυτική Γαλλία, σε ένα ξεκαθάρισμα που έκανε το προσωπικό στα αρχεία. Ο Λάισινγκερ πρόσθεσε πως η βιβλιοθήκη επικοινώνησε με το Ίδρυμα στο Σάλτσμπουργκ ζητώντας βοήθεια για την πιστοποίηση της αυθεντικότητας του έργου. «Είναι σίγουρα ο γραφικός χαρακτήρας του Μότσαρτ» δήλωσε ο Λάισινγκερ.
Αυτή η υπογραφή του
W.A.Mozart είναι εξαιρετικά σπάνια είναι ένα απίστευτο εύρημα. «Ήταν ήδη γνωστό ότι είχαμε στην βιβλιοθήκη μας έγγραφα που αφορούσαν τον Mozart », τόνισε ο πρώην αναπληρωτής του Πολιτισμού της Νάντης, Yannick Guin, «αλλά δεν περιμέναμε τέτοιο εύρημα». Με πιο μυστήριο ένα χειρόγραφο έγγραφο του Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) βρέθηκε στη Νάντη; Η ιστορία δεν το λέει ακόμα αλλά ο ταλαντούχος άνθρωπος του πιάνου και του βιολιού που πέθανε στα 35 του χρόνια και άφησε 626 έργα που έχουν καταχωρηθεί στον κατάλογο Köchel. Πρόκειται για ένα κουαρτέτο. ''Eίναι σαν να έχουν γραφτεί πάνω σε τραπεζομάντιλο'', υπογραμμίζει ο Christophe, πιανίστας και βιολονίστας από την Νάντη, που είχε πρόσβαση στο ευρεθέν χειρόγραφο. Πρόσθεσε ακόμα πως ''ίσως και να είναι το μοναδικό έργο σονάτα. Πολλές σημειώσεις έχουν σβηστεί, θα πρέπει να τις μαντέψουμε. Υπάρχουν στην πραγματικότητα δύο τμήματα. Το ένα από αυτά συνίσταται από δεκαπέντε μέτρα. Πρόκειται για ένα έργο τεσσάρων τετάρτων. Είναι ένα πιστεύω, επομένως ένα θρησκευτικό επεισόδιο. Ο Mozart έγραψε πολλά από αυτά όπως τις λειτουργίες. Αυτό είναι ένα Πιστεύω σε ρε μείζονα. Πρέπει να αποτελεί τμήμα ενός μουσικού έργου. Άρχισα να παίζω στο πιάνο αυτό το κομμάτι. Υπάρχουν παλιές γραφές και ρυθμοί. Σήμερα δεν γράφουμε με αυτόν τον τρόπο. Για παράδειγμα, βρέθηκαν όγδοα του τόνου που ήταν διπλά υπογραμμισμένα όπως τα σημερινά δέκατα έκτα. Σε πρώτη ανάγνωση είναι πολύ πιο δύσκολο να αποκρυπτογραφηθεί. Υπάρχουν παντού σημειώσεις είναι σαν ένα πρόχειρο, μια πρώτη ανάγνωση, δύσκολα αναγνώσιμη. Μέτρησα δέκα περίπου μέτρα. Ίσως να είναι το μοναδικό έργο, αυτή τη φορά, μια σονάτα. Πάρα πολλές σημειώσεις έχουν σβηστεί, πρέπει κανείς να τις μαντέψει. Δεν γνωρίζουμε μέχρι στιγμής πως αυτή η σύντομη παρτιτούρα βρέθηκε στη Νάντη».

Ευτυχία Νικολακοπούλου

Διδάκτωρ Ελληνικής και Γαλλικής Φιλολογίας

Υπεύθυνη Σχολικής Βιβλιοθήκης στο Λύκειο της

Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης

Τρίτη, 4 Νοεμβρίου 2008

Ζηνόδοτος

Ζηνόδοτος

(325-260 π.Χ)

Ό πρώτος επίσημος προϊστάμενος της περίφημης Αλεξανδρινής Βιβλιοθήκης

Της Ευτυχίας Νικολακοπούλου

Δρ Ελληνικής και Γαλλικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών

Η Αλεξανδρινή Βιβλιοθήκη ήταν στην εποχή της μια από τις μεγαλύτερες πνευματικές εστίες της Μεσογείου, σύμβολο πνευματικής κυριαρχίας του ελληνισμού στην οικουμένη και κυρίαρχο στοιχείο ενότητας του ελληνικού υπερκράτους στον τότε γνωστό κόσμο.1 Ιδρυτής αυτής της Μεγάλης Βιβλιοθήκης η οποία θα συμπεριλάμβανε την οικουμενική γνώση και πνευματική δράση, ήταν ο Πτολεμαίος2 Α' ο Σωτήρ, πιθανότατα γιος του Φιλίππου ο οποίος έδωσε εντολή στον Μανέθωνα, να συντάξει τα Αιγυπτιακάαπό στοιχεία που βρήκε σε ναούς, βασιλικά αρχαία, λογοτεχνικά, σπάνια θρησκευτικά, αστρολογικά και μαθηματικά κείμενα. Στρατιωτικός, διπλωμάτης και ειρηνιστής, είχε οραματιστεί τη συγκρότηση ενός πνευματικού κέντρου της ελληνικής αυτοκρατορίας με εθνικό χαρακτήρα και προσπάθησε να μεταφέρει και την περιπατητική μεθοδολογία και φιλοσοφική έρευνα στην Αλεξάνδρεια. Με αυτό το σκοπό συγκέντρωσε τους σημαντικότερους εκπρόσωπους του πνεύματος της εποχής του όπως τον Στράτωνα τον Αθηναίο, τον Φιλητά από την Κω, τον Ζηνόδοτο τον Εφέσιο, τον Δημήτριο Φαληρέα από την Αθήνα και άλλους. Επειδή η πόλη είχε λιμάνι, ζήτησε επίσης από όλα τα καράβια που έκαναν ενδιάμεση στάση στην Αλεξάνδρεια να επιτρέψουν να αντιγραφούν και μεταφραστούν όλα τα βιβλία που υπήρχαν μέσα. Στη συνέχεια, έδιναν το αντίγραφο και το πρωτότυπο διατηρούταν μέσα στην Βιβλιοθήκη. Έτσι, διατηρήθηκαν 90 000 πρωτότυπα έργα. Κατά τον Πλούταρχο, οι Πτολεμαίοι περιφρονούσαν την αιγυπτιακή γλώσσα και απέφευγαν ακόμη και το «Μακεδοννίζειν». Ήταν εραστές της πιο καθαρής ελληνικής γλώσσας, της Αττικής Διαλέκτου, την οποία και επιθυμούσαν να καταστήσουν παγκόσμια στον χώρο της σκέψης και διανοητικής δημιουργίας. Στόχευσαν λοιπόν στη συγκέντρωση όλης της λόγιας παράδοσης της Ανατολής, σε μια προσπάθεια να την συζεύξουν με την αντίστοιχη ελληνική γραμματεία. Αυτή την καθολική συγκέντρωση του πνευματικού πλούτου της τότε γνωστής ανθρωπότητας, την βάσισαν στην υποδομή της καθαρής ελληνικής γλώσσας που άλλωστε επικρατούσε απολύτως στην εποχή τους.

Ο Ζηνόδοτος ο Εφέσιος ήταν ο πρώτος βιβλιοθηκάριος της Αλεξανδρινής βιβλιοθήκης. Αναφέρε­ται ως τών εν Αλεξάνδρεια βιβλιοθηκών προύστης. Έτσι, άλλωστε, αναφέρονται και όλοι οι υπεύθυνοι τής Βιβλιοθήκης, καθώς ο ορός βιβλιοφύλαξ, τον όποιο κατα­γράφει ο Ι.Τζέτζης στα Προλεγόμενα, κατά την πτολεμαϊκή εποχή αναφέρεται στον φύλακα αρχείου. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη μελέτη του Ομήρου και φιλοτέχνησε κριτική έκδοσή του.3 Καταγόταν από την Έφεσο και είχε για δάσκαλο τον Φιλητά από την Κω. Το λεξικό Σούδα4 ή Σουίδα ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά λεξικά ή εγκυκλοπαίδειες το οποίο γράφτηκε τον δέκατο αιώνα αναφέρει ότι ανέλαβε ως παιδαγωγός της βασιλικής οικογένειας5 και στη συνέχεια χρίστηκε προϊστάμενος της Βιβλιοθήκης από τον Πτολεμαίο Α', θέση την οποία διατήρησε και κατά το διάστημα που ανέβηκε στον θρόνο ο μαθητής του Πτολεμαίος ο Φιλάδελφος. Ήταν πνεύμα βαθιά ερευνητικό. Μια από τις δραστηριότητές του ήταν η συλλογή σπάνιων ζώων, καθώς και η μελέτη των συνηθειών τους. Ακολούθησε ο Ευεργέτης ο Α΄ ο οποίος υπήρξε η ευτυχής συνέχεια των δύο προηγουμένων. Προσπαθώντας να διατηρήσει τα πρωτεία έναντι της ανταγωνίστριας Περγάμου, είχε οργανώσει ομάδα ελέγχου των βιβλίων ταξιδιωτών και πλοιοκτητών, όσων πλοίων κατέπλεαν στην Αλεξάνδρεια . Τα κάτεσχε και απέδιδε στους κατόχους τους αντίγραφα. Με αυτό το σκοπό είχε συγκροτηθεί ειδική ομάδα ταχυγράφων-αντιγραφέων.

Για τον Ζηνόδοτο δεν γνωρίζουμε τίποτα σχετικό με την συμβολή του στη Βιβλιοθήκη, παρά μόνο, σύμ­φωνα με τη Σούδα, ότι είναι ο πρώτος φιλόλογος στον κύκλο του Μουσείου που ανέλαβε να φέρει σε πέρας μια ολοκληρωμένη κριτική έκδοση του Ομήρου. Αλλά, στα Προλεγόμενα του Iωάννη Τζέτζη6, τον δωδέκατο αιώνα, αναδύεται και πάλι το πρόβλημα της πρώτης έκδοσης των ομηρικών επών, που είχε ως πρωταγωνιστή τον Πεισίστρα­το, ενώ είχαν περάσει ήδη τριακόσια χρόνια από την εποχή του ως τον Ζηνόδοτο. Εν τούτοις, δεν είμαστε σε θέση να προσδιορίσουμε ακριβώς την έκταση και τη φύση των εργα­σιών του Ζηνοδότου στον Όμηρο, ούτε και από τα Προλεγόμενα:

τάς δέ σκηνικάς Αλέξανδρος τε, ώς έλθην ειπών, και Λυκόφρων διωρθώσαντο, τάς δέ ποιητικάς Ζηνόδοτος πρώτον καί ύστερον Άρίσταρχος διωρθώσαντο.

Όμως, δεν απο­κλείεται να υπήρξε ο πρώτος διορθωτής των ομηρικών επών, αν κρίνουμε και από τις φιλολογικές παρεμβάσεις του Αρίσταρχου, αργότερα, ο οποίος απέρριπτε ομηρικές λέξεις από την έκδοση του Ζηνοδότου. Επί πλέον, στα πλαίσια των φιλολογικών ανταγωνισμών, είχε υποστηριχθεί ότι τον έκτο αιώνα π.Χ., ο Ζηνόδοτος είχε στη διάθεσή του το «αττικό»7 χειρόγραφο, πιθανά το επίσημο κείμενο του Ομήρου που ακολουθούσαν πιστά οι ραψωδοί κατά τη διάρ­κεια των απαγγελιών τους στις εορτές των Παναθηναίων και το οποίο χρησιμοποίησε πρωτίστως στην έκδοσή του, γεγονός που απέκρυψαν οι Αλεξανδρινοί φιλόλογοι για λόγους υστεροφημίας. Ωστόσο, δεν υπήρξε απολύτως καμιά μαρτυρία στα έργα της αρχαίας Λογοτεχνίας για ένα «αττικό» κείμενο του έκτου αιώνα, κοινά αποδεκτό στον ελληνικό κόσμο8. Έτσι, ή παλαιότε­ρη γνωστή έκδοση του Ομήρου παραμένει εκείνη του Αντιμάχου από τον Κολοφώνα, που χρονολογείται στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. Άλλωστε από την παπυρική πτολεμαϊκή παράδοση συμπεραίνουμε τον τρόπο με τον όποιο προσέγγισε ο Ζηνόδοτος τον Όμηρο, καθώς γνωρίζουμε ότι είχε στα χέρια του έναν μεγάλο αριθμό αντιγράφων που προέρχονταν από διάφορες πόλεις, και της περιφέρειας, όπως από τη Σινώπη, τη Χίο, τη Μασσαλία και το Άργος. Από αυτά, επέλεξε το καταλληλότερο για να αποτελέσει τη βάση του φιλολογικού του εγχειρήματος και προχώρησε παραβάλλοντας τα χωρία που έχρηζαν διόρθωσης, απαλείφοντας ακόμη και ολόκληρους στίχους, για να καταλήξει στη Ζηνοδότειου έκδοση. Την ίδια στιγμή που οι συνάδελφοί του μετέφραζαν τις τραγωδίες και τις κωμωδίες, ο Ζηνόδοτος ασχολήθηκε με τον Όμηρο. Εξέδωσε τη Διόρθωση καθώς και το Γλωσσάριο της Ιλιάδας και της Οδύσσειας ενώ απέρριψε τους Ομηρικούς Ύμνους ως μεταγενέστερους. Ο Ζηνόδοτος είναι πρωτοπόρος ενός νέου τρόπου μελέτης των ελλήνων κλασικών συγγραφέων. Έδωσε ιδιαίτερη σημασία στα κριτήρια της εσωτερικής συνοχής. Μετά τον θάνατό του, στη θέση του προϊσταμένου της Βιβλιοθήκης τοποθετήθηκε ο Απολλώνιος ο Ρόδιος ο οποίος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια, μεταξύ του 295 και 290 π.Χ και ονομάστηκε έτσι επειδή πέρασε το μεγαλύτερο διάστημα της ζωής του στη Ρόδο. Οι μαθητές του όπως ο Αρίσταρχος από τη Σαμοθράκη και ο Αριστοφάνης ο Βυζάντιος που είχε σπουδάσει κοντά στον Ζηνόδοτο και τον Καλλίμαχο. συμπλήρωσαν στη συνέχεια το έργο του.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Για την Βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας:

α. Η επιστολή του Ιουδαίου ελληνιστή Αριστέα που συντάχθηκε περί το 160 π.Χ.
β. Ο Στράβων (1ος αι. π.Χ.).
γ. Ο Έλλην χριστιανός και ιατρός Γαληνός (2ος αι. μ.Χ.) (2)
δ. Αυτόπτες εκκλησιαστικοί συγγραφείς όπως ο Επιφάνιος και ο Αφθόνιος (4ος αι. μ.Χ.).
ε. Ο Ιωάννης Τζέτζης (12ος αι. μ.Χ.)

Για τον Ζηνόδοτο, βλ.

-Westermann , A., Vitarium Scriptores Graeci, Brunsvigae 1845, σελ.369.

Για την εργασία του Ζηνοδότου πάνω στον Όμηρο, βλ.

Κωνσταντίνος, Σπ.Στάικος Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΣΤΟΝ ΔΥΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ «από τον Μίνωα στην Κλεοπάτρα», ΚΟΤΙΝΟΣ, ΑΘΗΝΑ 2002.

Pfeiffer, R.P., Callimacchus, 2 τομ.Oxford . Clarendon Press, 1949-1953.

Ιστορία της Κλασσικής Φιλολογίας. Από των Αρχών μέχρι του τέλους των Ελληνιστικών Χρόνων, μτφρ. Π.Ξένος, Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών.

Βιογραφία

Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια Γιοβάνη, εκδ.Χ.Γιοβάνη, Αθήνα 1978.

Kaibel, G., « Die Prolegomena Περί Κωμωδίας», QGGZ ; nea seira, 2,4 (1898), 4.

Άγαλμα του Πτολεμαίου του Β που βρισκόταν αρχικά στην πόρτα του Φάρου της Αλεξάνδρειας που περισυλλέχθηκε από τη θάλασσα, και έκτοτε βρίσκεται μπροστά στην Αλεξανδρινή Βιβλιοθήκη.

Θα στείλω ηλεκτρονικά και άλλες 2 ή τρεις φωτογραφίες



1 Κωνσταντίνος, Σπ.Στάικος Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΣΤΟΝ ΔΥΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ «από τον Μίνωα στην Κλεοπάτρα», ΚΟΤΙΝΟΣ, ΑΘΗΝΑ 2002, σελ.157.

2 Αφού μετέφερε την σορό του Αλέξανδρου στην Αλεξάνδρεια και ανήγειρε σχετικό μαυσωλείο. Πέθανε το 283 π.Χ.

3 Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια Γιοβάνη, εκδ. Χ.Γιοβάνη, Αθήνα 1978.

4 Το Σούδα εκδόθηκε με κριτικά σχόλια από την Δανή Άντα Άντλερ (Ληψία, 1928-1938). Ενώ στην Ελλάδα την έκδοσή του επιμελήθηκε πριν λίγα χρόνια ο καθηγητής βυζαντινής φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ Βασίλειος Κατσαρός.

5 Την εποχή εκείνη, για να γίνει κανείς βιβλιοθηκάριος έπρεπε να είναι διδάσκαλος της βασιλικής οικογένειας

6 Kaibel, G., « Die Prolegomena Περί Κωμωδίας», QGGZ ; nea seira, 2,4 (1898), 4.

7 Το «αττικό» χειρόγραφο ήταν πιθανά το επίσημο κείμενο του Ομήρου το όποιο ακολουθούσαν πιστά οι ραψωδοί κατά τη διάρ­κεια των απαγγελιών τους στις εορτές των Παναθηναίων.

8 Έτσι, ή παλαιότε­ρη γνωστή έκδοση του Ομήρου παραμένει εκείνη του Αντιμάχου από τον Κολοφώνα, που χρονολογείται στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ.

Τετάρτη, 8 Οκτωβρίου 2008

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ

Μετά από τις φοβερές πυρκαγιές που ξέσπασαν στην χώρα μας, όταν επέστρεψα στην Βιβλιοθήκη του Πειραματικού Λυκείου της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης, δημιουργήσαμε περιβαλλοντική ομάδα με θέμα Το Δάσος ζει. Οι μαθητές της ομάδας μας, Μάριος Βλάχος και Μιχάλης Δανάμπασης ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένοι, συνέλεξαν πλούσιο φωτογραφικό υλικό.

ΤΑΡΤΟΥΦΟΣ

TΑΡΤΟΥΦΟΣ

Ταρτούφος
Της Ευτυχίας Νικολακοπούλου
Δρ Ελληνικής και ΓαλλικήςΦιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών
Σηνοθεσία: Θύμιος Καρακατσάνης.
Πρωταγωνιστούν: Θύμιος Καρακατσάνης - Κώστας Βουτσάς, Τάκης Παπαματθαίου, Ελευθερία Ρήγου, Βασίλης Κούκουρας, Αλεξάνδρα Καρακατσάνη, Φιλίτσα Καλογεράκου κ.ά.

Την κλασική κωμωδία «Ταρτούφος» του Μολιέρου σε σκηνοθεσία Θύμιου Καρακατσάνη, την Πέμπτη 11 Σεπτεμβρίου 2008, στο Θεατρο Αλσους Νέας Σμύρνης». Συμπρωταγωνιστούν οι Θύμιος Καρακατσάνης και Κώστας Βουτσάς. Μαζί τους γνωστοί ηθοποιοί του θεάτρου και της τηλεόρασης.
Ο Ταρτούφος είναι ένας ψευτο-ευσεβής απατεώνας που ύπουλα χρησιμοποιεί την «αρετή» για να κυριαρχήσει στη ζωή του Οργκόν. Κατά τη διάρκεια της παράστασης μέχρι σχεδόν το τέλος της προσπαθεί διαρκώς να κερδίσει την εμπιστοσύνη του Οργκόν και στη συνέχεια ολόκληρη την περιούσια και τη γυναίκα του, την οποία έχει βαθιά ερωτευτεί. Πριν από τη λήξη, ακριβώς στο σημείο όπου φαίνεται να κορυφώνεται η νίκη της υποκρισίας του Ταρτούφου, αποκαλύπτεται η ραδιουργική του δράση και ξεσκεπάζεται. Σαν από μηχανής θεός, έρχεται η Δικαιοσύνη με την παρέμβαση του βασιλιά, για να επιφέρει την τάξη εξουδετερώνοντάς τον με την φυλάκιση.
Η παράσταση του Ταρτούφου ήταν από τις μεγαλύτερες επιτυχίες που γνώρισε το γαλλικό θέατρο. Παίχτηκε 77 φορές όσο ζούσε ο Μολιέρος και, από το θάνατό του έως το 1960, 2.654 φορές στην Κομεντί Φρανσέζ εκτός από τα άλλα θέατρα σημειώνοντας το μεγαλύτερο αριθμό παραστάσεων από όλα τα κλασικά έργα.
Ανά τους καιρούς τα διάφορα θεατρικά έργα που γράφτηκαν με πρότυπο τον Ταρτούφο είχαν μεγάλη επιτυχία διότι δημιούργησαν πρόσωπα εντελώς διαφορετικά. Για παράδειγμα, στο Κόκινο και Μαύρο 1 του Σταντάλ, ο ήρωάς Ζουλιέν Σορέλ δεν υπήρξε ποτέ ένας χυδαίος υποκριτής όπως ο Ταρτούφος. Υιοθέτησε την υποκρισία επειδή έβλεπε ότι αυτή καθοδηγεί τον κόσμο και γι αυτόν αποτελούσε ένα σύνηθες μέσο για την σωτηρία.
Το θέατρο του Μολιέρου μπορεί και σήμερα να χρησιμεύσει σαν μέσο διόρθωσης της συμπεριφοράς. Είναι ένα διασκεδαστικό, λαϊκό θέατρο που μεταφέρει συγχρόνως ένα ηθικό δίδαγμα. Διότι, ας μην το ξεχνάμε, σήμερα αυτό που ενδιαφέρει το κοινό δεν είναι οι λογοτεχνικές αρετές του Μολιέρου αλλά μάλλον το μήνυμα που μεταφέρει το έργο.
Ποιο είναι άραγε το ενδιαφέρον του ανεβάσματος μιας Μολιερικής παράστασης στα χρόνια μας; Ο Ταρτούφος, είναι ουσιαστικά το έργο εκείνο που όλοι θυμόμαστε περισσότερο απ’ όλα τα άλ­λα έργα του Μολιέρου, γιατί βα­σικά είναι εκείνο που μας προβληματίζει περισσότερο πάνω στη ζωή και την αξία της. Αν διατηρεί ως τις μέρες μας αστείρευτο το ενδιαφέρον του θεατή είναι διότι έχει υποστεί διάφορες προσαρμογές. Αναθεωρήθηκε και διορθώθηκε έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της σύγχρονης πραγματικότητας. Η επικαιρότητα του έργου συνίσταται στο ότι και σήμερα ο Ταρτούφος μπορεί να παρουσιάσει τα προβλήματά της σύγχρονης εποχής όπως λόγου χάριν τα αιρετικά κινήματα, την επίδραση της εκκλησίας στους αδύναμους, τα προσωπικά συμφέροντα κάποιων ανθρώπων και τελικά, ένα αισχροκερδή που κρύβεται πίσω από τη μάσκα του ευσεβούς.
Παρόλα αυτά η διάδοσή του χρειάζεται προσοχή. Κι αυτό, γιατί μία χαριτωμένη ή και γλαφυρή μεταφορά δεν θα ήταν αρκετή για να μεταφέρει στους συγχρόνους μας το κλίμα που είχε δημιουργηθεί με τη Σύνοδο της Θείας Μετάληψης και τις αδιάκοπες επιβλαβείς επανεμφανίσεις της μέσα στην πολιτική ιστορία της Γαλλίας.
Στη σημερινή κοινωνία υπάρχουν Ταρτούφοι αλλά όχι όπως ο ήρωας του Μολιέρου. Ο Ταρτούφος είναι μεν διαχρονικός γενικά ως προς τις ιδιαιτερότητες του χαρακτήρα που ενσαρκώνει, αλλά δεν μπορεί να είναι τόσο σύγχρονος ο ρόλος του ούτε και ο τόπος δράσης του. Γι’ αυτό τις περισσότερες φορές στα διάφορα κράτη προσαρμόζεται η ερμηνεία του, ανάλογα με τα πολιτικά και κοινωνικά δεδομένα του τόπου.
Το πρόσωπο του Ταρτούφου έχει καθιερωθεί στη συνείδησή μας σαν ένας άνθρωπος που υπήρξε στην πραγματικότητα, και αυτός είναι ο κύριος λόγος που έγινε ένας τύπος, αλλά παρόλα αυτά δεν υπάρχει πια το αρχικό μολιερικό πρόσωπό του. Είναι λοιπόν άτοπο και υπερβολικό να τον ταυτίζουμε με πρόσωπα της εποχής μας. Επομένως χρειάζεται να δούμε το έργο, σαν μια ωραία ζωντανή, εμπεριστατωμένη, παραδειγματική, ακόμα και κωμική θα μπορούσε να πει κανείς, σελίδα της ιστορίας - αλλά που παραμένει πάντοτε μια σελίδα του παρελθόντος και που δεν παριστάνει πια ευθέως κανένα πρόσωπο και καμία ραδιουργία, θρησκευτική ή άλλη. Βλέπει κανείς ότι το ηθικό πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο του Ταρτούφου, είναι μετατοπισμένο σε σχέση με την ιδεολογία του χρόνου και έρχεται σε μερική ρήξη με την παράδοση. Φαίνεται λοιπόν δύσκολο να καταστεί αναβιώσιμο στις ημέρες μας το σκάνδαλο που προκάλεσε ο Ταρτούφος και που συγκλόνισε ένα μέρος της γαλλικής κοινωνίας και έφθασε στο σημείο να βάλει τον βασιλιά τον ίδιο σε μια λεπτή κατάσταση αντιμέτωπο με τους αριστοκράτες και τους ανθρώπους της εκκλησίας ώστε να καταργήσει αυτή την παράσταση, ακόμη και αν κάποια σύγχρονα και διάσημα παραδείγματα καταδεικνύουν ότι η λογοκρισία γίνεται και σήμερα. Αν ο σημερινός θεατής επιζητά να δει το πρόσωπο του Ταρτούφου, επιμένει άστοχα, διότι ο ρόλος του δεν μπορεί να είναι ο ίδιος. Στις μέρες μας οι Ταρτούφοι, δηλαδή οι υποκριτές, έχουν πολλαπλασιαστεί σε διάφορα επίπεδα, όπως σε πολιτικό, θρησκευτικό, κοινωνικό και οικογενειακό. Το κοινό χαρακτηριστικό τους είναι η υποκρισία και η απάτη.










Τετάρτη, 10 Σεπτεμβρίου 2008

CURRICULUM UITAE

CURRICULUM UITAE
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ EFTYCHIA NICOLACOPOULOU ANCIENT MEMBER OF UNESCO MEMBER OF PEIREO COORDINATION ΕΥΤΥΧΙΑ ΚΩΝ. ΝΙΚΟΛΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΡ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ & ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΡΕΔΡΟ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΪΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ MEΛΟΣ ΤΗΣ UNESCO ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΚΑΙ ΝΗΣΩΝ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΜΗΤΡΩΟ ΚΥΡΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΕΚΔΔΑ ΝΙΚΟΛΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ, Διδάκτωρ 1. ΤΙΤΛΟΙ ΣΠΟΥΔΩΝ - Διδακτορικό Δίπλωμα, στην Ελληνική και Γαλλική Φιλολογία, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Γαλλικής Φιλολογίας.( Μάιος 2003). Θέμα Διδακτορικής Διατριβής: «Συγκρούσεις Λογικής και Φαντασίας στους ήρωες του Μολιέρου». - Μεταπτυχιακό Δίπλωμα, (D.E.A) στην Γαλλική Λογοτεχνία και Πολιτισμό, Πανεπιστήμιο της Σορβόννης Paris IV, (Σεπτέμβριος 1991-Σεπτέμβριος 1993). - Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Παιδαγωγικής (D.P.F.E ή F.L.E), Πανεπιστήμιο της Νέας Σορβόννης Paris III, (Σεπτέμβριος 1980-Ιούνιος 1981). - Πτυχίο, Γαλλικής Φιλολογίας (Maitrise), Πανεπιστήμιο της Νέας Σορβόννης Paris III, (Σεπτέμβριος 1978-Σεπτέμβριος 1982. 2.ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ · 2007-2008: Υπεύθυνη της Σχολικής Βιβλιοθήκης, Ενιαίο Πειραματικό Λύκειο της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης · 2006-2007:Καθηγήτρια Γαλλικής Φιλολογίας στο Γυμνάσιο της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης · 2005-2006:Καθηγήτρια Γαλλικής Φιλολογίας στο Γυμνάσιο της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης. · 2003-2005: με απόσπαση στο Πανεπιστήμιο του Πειραιά, διδασκαλία γαλλικής γλώσσας στο τμήμα στο Τμήμα Στατιστικής και Ασφαλιστικής Επιστήμης και Διεθνών Ευρωπαϊκών Σπουδών. · 1999-2003: Καθηγήτρια Γαλλικής Φιλολογίας στο Γυμνάσιο της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης. · 1990-2004: Σε διάφορα Γυμνάσια και Λύκεια Μέσης Εκπαίδευσης. · 2004-2005: διενέργεια φροντιστηριακών σεμιναρίων του μαθήματος του ΚΠΓ στο Πανεπιστήμιο του Πειραιά. · 2003-2005: Επίβλεψη μιας σειράς φοιτητικών εργασιών με θέμα : «Δομές Ευρωπαϊκής Ένωσης». · 2003-2005: διδασκαλία της Γαλλικής Γλώσσας στη Σχολή Δημόσιας Διοίκησης του Υπουργείου Εσωτερικών. · Διδασκαλία της Γαλλικής Ορολογίας στις Διεθνείς Σχέσεις, τους Ευρωπαϊκούς Θεσμούς και στην Διεθνή & Ευρωπαϊκή Πολιτική & Οικονομία Βιβλία Συγκρούσεις Λογικής και φαντασίας στο θέατρο του Μολιέρου (Εκδόσεις Σμπίλιας, Πειραιάς 2004). ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΕΙΡΑ ΚΑΙ ΔΡΑΣΗ Διδακτικά Εγχειρίδια · Συγκριτική μελέτη της Ελληνικής και Γαλλικής Φωνητικής με Παιδαγωγικές εφαρμογές (Παρίσι 1982, Βιβλιοθήκη ΕΚΔΔΑ). · Δομές Ευρωπαϊκής Ένωσης (Βιβλιοθήκη ΕΚΔΑΑ, 2004). · Εφαρμογές φωνητικής στην παραγωγή του γραπτού λόγου. · Αρθρα σε επιστημονικά περιοδικά όπως. ΕΡΕΥΝΑΣ, ΟΜΠΡΕΛΑ,ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ< ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ, ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ. 2000- 2008 Τακτική συνεργασία με το περιοδικό ΟΜΠΡΕΛΑ, και ανήκει στη συντακτική του ομάδα κατόπιν προτάσεως του Εκδότη Διευθυντή κ. Μάκη Αποστολάτου. ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΤΡΙΟΤΗΤΕΣ Συμμετοχές σε εξωσχολικά προγράμματα καθώς και σε προγράμματα ΣΕΠ και άλλες καινοτόμες δραστηριότητες (π.χ, Προγράμματα ΣΕΠ, Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Οργάνωση και αξιοποίηση υλικοτεχνικών υποδομών εκπαίδευσης (εργαστήρια,projector). ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ 1.α ΦΩΝΗΤΙΚΗΣ Πανεπιστήμιο της Σορβόννης Ινστιτούτο Φωνητικής 1980/1981 1.β ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ, Πανεπιστήμιο της Νέας Σορβόννης 1981/1982. 1981: Στα πλαίσια του (D.P.F.E Diplôme de Professeur de Français à l’Εtranger)-Δίπλωμα Καθηγητού Γαλλικών στο Εξωτερικό-, συμμετείχε στα εξής θεωρητικά και μεθο­δολογικά μαθήματα:(Στοιχεία ψυχο-γλωσσικά και κοινονιο-γλωσσικά, -Μεθοδολογία φωνητικής επιδιορθώσεως,-Κατάρτηση στη μεθοδολογία της οπτικοακουστικής,-Μεθοδολογία διδασκαλίας των Γαλλικών σαν Ξένη γλώσσα στα διάφορα επίπεδα εκμαθήσεως (αρχάριος, μiσοαρχάριος, προχωρημένος),-Ανάλυση και χρήση αυθεντικών εγγράφων, μη λογοτεχνικών, -Μελέτη περιπτώσεων και επεξεργασία εκπαιδευτικών προ­γραμμάτων. -Μεθοδολογία της λογοτεχνίας. Παρακολούθησε επίσης τάξεις ξένων σπουδαστών σε διάφορα επί­πεδα εκμαθήσεως και ανέλαβε τάξεις υπό την καθοδήγηση ενός παιδαγωγικού συμβούλου στο πλαίσιο της πρακτικής μετεκπαιδεύσεως καταρτίσεως (8 ώρες επί 12 εβδομάδες). 2. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ 1992/1993 a) Fiction et philosophie (XVIII siècle). Mr Jean Dagen. b) Le merveilleux classique Mr Philippe Sellier. 3.ΘΕΑΤΡΟΛΟΓΙΑΣ 1992-2002 ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΣΗΜΕΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ Παρακολούθησε σεμινάρια θεατρολογίας με την Μαρίκα Θωμαδάκη 4. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ 1996,με θέμα «Το ρέμα του Γερουλάνου» ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ 2006 , με θέμα «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση -Eκπαίδευση για την Αειφορία από τη θεωρία στην πράξη» 7,8,9,10 Δεκεμβρίου 2006 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 2006 ΙΝΕΠ, ΒΑΣΙΚΕΣ Αρχές Η/Υ , 75 ώρες · ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ 2007 ΙΝΕΠ ΑΘΗΝΩΝ Αρχές Προστασίας Υλικού Βιβλιοθηκών 17/3/2008-21/3/2008 35 ώρες · 2008 ΠΙΝΕΠ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Διαχείρηση σχολικών Βιβλιοθηκών, 35 ώρες 26/5/2008-30/5/2008 · 2008 ΙΝΕΠ ΑΘΗΝΩΝ Παραδοσιακές και Ψηφιακές Μέθοδοι Υλοποίησης Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων στις Βιβλιοθήκες. 2/6/2008-06/6/2008 Βιβλιοθήκες και Διαδίκτυο 23/6/2008-27/6/2008 ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΤΟ 5 ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ : «ΣΧΕΔΙΑΖΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ» 10-11 IOYNIOY 2008 ΣΤΟ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΕΡΕΥΝΩΝ (ΕΙΕ) 7. ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ 1980/1981 : Τηλεόραση Université de Paris III, 1 χρόνο. 1980/1981 : Σινεμά- Φωτογραφία Université de Paris III,1980/1981, 1 χρόνο. · ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 2006/2007 Υπεύθυνη για την υλοποίηση του Προγράμματος Περιβαλλοντικής σε μαθητές Γυμνασίου με θέμα «Το νερό ως πηγή ζωής» 2007/2008 Υπεύθυνη για την υλοποίηση του Προγράμματος Περιβαλλοντικής σε μαθητές Γυμνασίου με θέμα «Το δάσος ζει» ΞΕΝΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ Γαλλικά άριστη γνώση σε επίπεδο φυσικού ομιλητή. Αγγλικά Αρκετά καλά. Ιταλικά Αρκετά καλά. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Είναι απολύτως εξοικειωμένη με τη χρήση λογισμικού Office 2000 (Word, Excel, Powerpoint, Outlook, Access), με το λειτουργικό σύατημα καθώς και με το χώρο του Internet. Άλλες Επαγγελματικές-Διδακτικές Δραστηριότητες Η κ.Νικολακοπούλου έχει διδάξει α)Γαλλική Γλώσσα σε αλλοδαπούς φοιτητές στο Πανεπιστήμιο PARIS III, κατά το έτος 1981. β) Γαλλική Γλώσσα στο Ελληνοαμερικανικό Κολλέγιο Αθηνών. γ) Γαλλική Γλώσσα και Πολιτισμό από το 1987-1990 στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Να Διαγραφεί ΆκυροΑκύρωση

_uacct="UA-18003-7";
_uanchor=1;
_ufsc=false;
urchinTracker();
_uff=0;

Σάββατο, 9 Αυγούστου 2008

Υποδοχή μαθητών

Υποδοχή μαθητών του Collège les Aigrettes από τη νήσο Ρευνιόν







Την 14 Μαρτίου 2008 υποδεχθήκαμε στο Πολιτιστικό κέντρο ΙΩΝΙΑ του Δήμου Βούλας, 34 μαθητές συνοδευόμενους από 4 καθηγητές του Collège les Aigrettes της νήσου Ρευνιόν της Γαλλίας. Διοργανωτές της εκδήλωσης ήταν ο Κος Στέφανος Χατζηστεφάνου, υπεύθυνος της Πνευματικής Εστίας του Δήμου μας και η κ. Ιφιγένεια Σταμέλου, στέλεχος της ΠΕΒ. Στην εκδήλωση συνέβαλαν ουσιαστικά το Περιφερειακό τμήμα Βούλας του Λυκείου Ελληνίδων και ομάδα μαθητών του πρώτου Γυμνασίου υπό την καθοδήγηση της καθηγήτριας των Γαλλικών κ. Βασιλικής Γκατζέλη. Η υποδοχή των επισκεπτών έγινε από τον κο Γεώργιο Σταμπέλο, Πρόεδρο της Πνευματικής Εστίας και Δημοτικό Σύμβουλο στην Αγγλική γλώσσα, ο οποίος αφού καλωσόρισε την Υπεύθυνη του Προγράμματος Δρ Ευτυχία Νικολακοπούλου, καθηγήτρια Γαλλικής στην Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης και τους Γάλλους καθηγητές και μαθητές, μίλησε για τη σημασία που έχει για το Δήμο μας μια τέτοια επίσκεψη ιδιαιτέρου πολιτιστικού ενδιαφέροντος. Στους εκπροσώπους του σχολείου προσφέρθηκε αναμνηστικό Λεύκωμα με την ιστορία της Βούλας και άφθονο φωτογραφικό υλικό. Την ενδιαφέρουσα βραδιά λάμπρυνε το πλούσιο μουσικοχορευτικό πρόγραμμα που παρουσίασε η ομάδα νέων του Λυκείου Ελληνίδων ενώ ακολούθησε μπουφές με ελληνικές λιχουδιές και χορευτικό ξεφάντωμα όπου Έλληνες και ξένοι μαθητές επέδειξαν την χορευτική τους δεινότητα σε παραδοσιακούς και σύγχρονους χορούς των δύο χωρών. Κλείνοντας την εκδήλωση ο κος Σταμπέλος υπογράμμισε :“Ήταν μια εκπληκτική εμπειρία. Τα παιδιά διασκέδασαν σαν μια μεγάλη παρέα, αντάλλαξαν πληροφορίες και απόψεις, μίλησαν για τη ζωή, για τις συνήθειες και τον πολιτισμό της χώρας τους και ανέπτυξαν ισχυρές σχέσεις φιλίας και αλληλοεκτίμησης. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι οι επισκέπτες μας απόλαυσαν την γνωστή από αρχαιοτάτων χρόνων, ελληνική φιλοξενία, και αποκόμισαν τις καλύτερες εντυπώσεις για την Πολιτιστική παράδοση του Δήμου μας.


Τετάρτη, 16 Ιουλίου 2008

«Η κωμωδία των παρεξηγήσεων» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ

ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΑΙΞΠΗΡ ΑΝΕΒΑΣΑΝ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ
Τ
ο έργο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ «Η κωμωδία των παρεξηγήσεων» παρουσίασε η θεατρική ομάδα της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης την Παρασκευή 16 Μαϊου ενώπιον των καθηγητών, γονέων και μαθητών του γυμνασίου.
Η καθηγήτρια καλλιτεχνικών κ. Μέλπω Γεωργούδη σκηνοθέτησε την παράσταση, επιμελήθηκε τα σκηνικά, κοστούμια και τη μουσική, ενώ τα πρόσωπα του έργου ενσάρκωσαν οι μαθητές Γ. Χατζόπουλος, Σ. Δούκας, Ε. Παπαδόπουλος, Α. Καρέλης, Ν. Φίσερ, Α. Αδαμόπουλος, Χ. Ζαφειρόπουλος, Α. Σταμάτη, Ε. Σταμάτη, Θ. Θεοδωροπούλου, Ε. Σπυροπούλου, Α. Καραμαούνας, Γ. Χριστόπουλος, Ε. Βενετσάνος, Δ. Ζαφειροπούλου, Φ. Αριστοπούλου, Σ. Γλαρού, Λ. Μποράκης, Α. Ζωγράφου, Ι. Κουφαλέξη, Σ. Πάντας και Ε. Πανοπούλου.
Η υπόθεση του έργου περιστρέφεται γύρω από δύο ζευγάρια διδύμων, δύο αδέρφια πανομοιότυπα που κυκλοφορούν σε μια πόλη με δύο υπηρέτες πανομοιότυπους, χωρίς να γνωρίζει ο ένας την ύπαρξη του άλλου, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται μπερδέματα και ευτράπελες περιπέτειες.
«Το θέατρο στο γυμνάσιο είναι μια διαφορετική δραστηριότητα των μαθητών που τους επιτρέπει να γνωρίσουν τον εαυτό τους, να δουλεύουν ομαδικά και να σέβονται τους άλλους» λέει η καθηγήτρια της Ευαγγελικής Σχολής δρ. Ευτυχία Νικολακοπούλου.
Από την πλευρά της, η κ. Γεωργούδη αναφέρει ότι «η γνωριμία των παιδιών με το Σαίξπηρ πολλαπλασίασε τις εκφραστικές τους ικανότητες πολύ πέραν του καθημερινού λεξιλογίου, που περιορίζεται σε ελάχιστες τυποποιημένες εκφράσεις».

Δευτέρα, 14 Ιουλίου 2008

ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ Μ.ΚΑΡΑΓΑΤΣΗ

100 χρόνια από τη γέννηση του Μ. Καραγάτση

(1908-1960)1

της Δρ Ευτυχίας Νικολακοπούλου

Ο Μ. Καραγάτσης 1908-1960 είναι ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της «γενιάς του 30» που το πραγματικό του όνομα ήταν Δημήτριος Ροδόπουλος. Όλα τα έργα του, τα υπέγραφε με το ψευδώνυμο Μ. Καραγάτσης, γεγονός που προκάλεσε σύγχυση σε αρκετούς φιλολόγους, οι οποίοι ερμήνευαν συχνά το "Μ" ως Μιχάλης, εξ αιτίας των ηρώων του Μιχάλη Καραμάνου στον Γιούγκερμαν και του Μιχάλη Ρούση στον Μεγάλο ύπνο, που θεωρούνται περσόνες του συγγραφέα. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1908. Ο πατέρας του Γεώργιος Ροδόπουλος, ήταν δικηγόρος και πολιτικός, με καταγωγή από την Πάτρα, αλλά ήταν εγκατεστημένος στη Λάρισα. Ο συγγραφέας πέρασε την παιδική του ηλικία σε διάφορες πόλεις εξ αιτίας των μετακινήσεων της οικογένειάς του. Μετά την ολοκλήρωση της βασικής εκπαίδευσης γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Grenoble στη Γαλλία. Για οικονομικούς λόγους επέστρεψε στην Αθήνα ένα χρόνο μετά, και γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών απ' όπου αποφοίτησε το 1930. Εκεί μάλιστα είχε συμφοιτητές και άλλους λογοτέχνες, όπως τον Οδυσσέα Ελύτη, τον Άγγελο Τερζάκη και το Γιώργο Θεοτοκά. Στην εφηβική του ηλικία Ο Μ. Καραγάτσης έγραφε ποιήματα. Σύντομα όμως εγκατέλειψε την ενασχόληση με την ποίηση και στράφηκε στην πεζογραφία. Ως πεζογράφος πρωτοεμφανίστηκε το 1927 με το διήγημα Η κυρία Νίτσα, το οποίο υποβλήθηκε στον διαγωνισμό της Νέας Εστίας και πήρε το τρίτο βραβείο. Πρόκειται για ένα αυτοβιογραφικό διήγημα εμπνευσμένο από τον παιδικό του έρωτα για μια εικοσάχρονη δασκάλα του στο δημοτικό σχολείο στη Λάρισα. Το πρώτο του μυθιστόρημα ήταν Ο Συνταγματάρχης Λιάπκιν, το 1933. Προηγουμένως είχε δημοσιεύσει πολλά διηγήματα, ενώ παράλληλα εργαζόταν ως νομικός σύμβουλος σε μια Ανώνυμη Εταιρεία Ασφαλειών. Από το 1946 ανέλαβε τη θεατρική στήλη της εφημερίδας «Βραδυνή» και το 1952 άρχισε να εργάζεται στη διαφημιστική εταιρεία ΑΔΕΛ. Το 1956 και το 1958 ήταν υποψήφιος βουλευτής με το κόμμα των Προοδευτικών του Σπύρου Μαρκεζίνη. Δεν είχε κάνει καμία προεκλογική προετοιμασία και όπως ήταν φυσικό, απέτυχε και τις δύο φορές. Το 1958 έπαθε ένα σοβαρό έμφραγμα που τον οδήγησε στην σταδιακή αποξένωση του από τους φιλικούς κύκλους. Εν τούτοις, συνέχισε να εργάζεται και να γράφει καθώς είχε ξεκινήσει το έργο Το 10, που θα ήταν το πρώτο μέρος μιας τετραλογίας. Όμως, δεν πρόλαβε να το ολοκληρώσει και στις 13 Σεπτεμβρίου 1960 έπαθε έμφραγμα και λίγες ώρες μετά, τα ξημερώματα της 14ης Σεπτεμβρίου, πέθανε.

ΤΟ ΔΙΗΓΗΜΑ

Τα πρώτα έργα του Καραγάτση, από το 1925 ως το 1933, ήταν διηγήματα. Από αυτά, όσα γράφτηκαν πριν από το 1927, δεν τα εξέδωσε ο ίδιος. Το 1933, με το μυθιστόρημα Συνταγματάρχης Λιάπκιν, εγκαινιάστηκε η ώριμη περίοδος της πεζογραφίας του. Μαζί με τα δύο άλλα μυθιστορήματά του Χίμαιρα, Γιούγκερμαν, δημιουργήθηκε η τριλογία με τίτλο Εγκλιματισμός κάτω από τον Φοίβο. Κοινό θέμα αποτελεί η αποτυχημένη προσπάθεια προσαρμογής τριών ξένων που βρέθηκαν στην Ελλάδα όπως ο Συνταγματάρχης Λιάπκιν που ήταν υπαρκτό πρόσωπο, ο Ρώσος στρατιωτικός Βασίλι Βασίλιεβιτς Νταβίντωφ, ο οποίος μετά την Ρώσικη Επανάσταση βρέθηκε στη Λάρισα και εργαζόταν στη Γεωργική Σχολή αλλά και ο κεντρικός ήρωας του Γιούγκερμαν που ήταν επίσης Ρώσος στρατιωτικός και ο οποίος εξελίχθηκε σε μεγάλο οικονομικό παράγοντα της Αθήνας. Η ηρωίδα της Χίμαιρας, Μαρίνα, ήταν Γαλλίδα, παντρεμένη με Έλληνα ναυτικό, που ζούσε στη Σύρο. Και οι τρεις ήρωες απέτυχαν να "εγκλιματιστούν" και τελικά οδηγήθηκαν στην καταστροφή.

Επόμενος σημαντικός σταθμός στην πεζογραφία του Μ.Καραγάτση είναι το Χαμένο νησί, έργο που ξεχωρίζει από την υπόλοιπη πεζογραφία του, εξ αιτίας της απόστασής του από τον ρεαλισμό και την σύγχρονη πραγματικότητα.2 Κεντρικός ήρωας του έργου είναι ο Γερόλυμος Αβαράτος, δεύτερος πλοίαρχος και μοναδικός επιζών από το πλήρωμα ενός πλοίου που ναυάγησε στην Τήλο. Ο ήρωας αναγκάστηκε να μείνει στο νησί για καιρό λόγω άσχημων καιρικών συνθηκών. Σταδιακά οι κάτοικοι του νησιού παρατήρησαν περίεργα κλιματολογικά φαινόμενα, διαπίστωσαν ότι οι πυξίδες έδιναν λανθασμένες συντεταγμένες και τέλος αποκαλύφθηκε ότι το νησί είχε αποκοπεί από την υφαλοκρηπίδα και έπειτα το ταξίδι στην θάλασσα σταθεροποιήθηκε στον Ειρηνικό Ωκεανό με το όνομα Ταϊλί.

Στη συνέχεια ο συγγραφέας επιχείρησε να γράψει μια ευρεία, ιστορικού περιεχομένου σύνθεση, με γενικό τίτλο Ο κόσμος που πεθαίνει. Η σειρά θα περιελάμβανε δέκα βιβλία που θα αναφέρονταν στην ιστορία μιας οικογένειας από το 1821 ως τη σύγχρονη εποχή. Από αυτά έγραψε τελικά μόνο τρία: Ο Κοτζάμπασης του Καστρόπυργου, Αίμα χαμένο και κερδισμένο, Τα στερνά του Μίχαλου.

Ο ήρωας του Κοτζάμπαση του Καστρόπυργου, Μίχαλος Ρούσης, ήταν Έλληνας προεστός που αιχμαλωτίστηκε από τους Τούρκους και αλλαξοπίστησε, για να σώσει τη ζωή του. Η ιστορία βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα από τη ζωή ενός προγόνου του συγγραφέα που ονομαζόταν, Μήτρος Ροδηθάνας ή Ροδόπουλος. Παρ' όλο που δεν ολοκλήρωσε αυτή τη σύνθεση, συνέχισε να ενδιαφέρεται για ιστορικά θέματα και να εμπνέεται από αυτά. Έκανε την απόπειρα να γράψει ένα καθαρά ιστορικό έργο, την Ιστορία των Ελλήνων, από το οποίο έγραψε τελικά μόνο τον πρώτο τόμο για την αρχαία Ελλάδα καθώς και την μυθιστορηματική βιογραφία Βασίλης Λάσκος, για τον πλοίαρχο του υποβρυχίου "Κατσώνης". Το τελευταίο έργο του σχετικό με την ιστορία έχει τελείως διαφορετικό χαρακτήρα: το Σέργιος και Βάκχος, με πρωταγωνιστές τους Αγίους Σέργιο και Βάκχο, είναι σατιρική και καυστική κριτική και μια προσπάθεια απομυθοποίησης της ιστορίας μας.

Προς το τέλος της ζωής του, ο Μ. Καραγάτσης σχεδίαζε άλλη μια ενότητα, τεσσάρων έργων, από την οποία πρόλαβε να ξεκινήσει μόνο το 10.Το μυθιστόρημα παρέμεινε ατελείωτο πριν ακόμα να διορθωθεί. Οι ήρωές του έμειναν ξαφνικά ανολοκλήρωτοι, ασύνδετοι, αποσπασματικοί, εγκαταλελειμμένοι. Πρόκειται για μια παρέλαση από ογδόντα περίπου χαρακτήρες που δεν ολοκληρώθηκαν και παρέμειναν έτσι τα μοναδικά φαντάσματα ίσως, στη νεοελληνική πεζογραφία του δεύτερου ημίσεως του εικοστού αιώνα. Εντούτοις, το τμήμα που πρόλαβε να γράψει πριν από το θάνατό του, μας αφήνει να υποθέσουμε πως το έργο αυτό, αν ολοκληρωνόταν, θα ήταν σίγουρα ένα από τα καλύτερά του. Διαδραματίζεται σε μια λαϊκή πολυκατοικία του Πειραιά με κεντρικό πλαίσιο το λιμάνι, που ο συγγραφέας επισκεπτόταν κάθε πρωί όπου και παρατηρούσε κάθε λεπτομέρεια που θα κοσμούσε το έργο του. Στην εισαγωγή γράφει:

«Τα βαπόρια εισέπλεγαν βαριεστημένα μέσα σε τούτη την κόλαση, σκίζοντας με προσπάθεια το πηχτό και θολό χλεμπονιάρικο νερό, πλεύριζαν, ή έδεναν πρυμάτσες, ξερνούσαν ανόρεχτα επιβάτες και φορτία στη στεριά»3

Πιο πέρα παρατηρεί:

«Αργά στριφογύριζαν οι γερανοί στους ντόκους. Σέρνονταν αγκομαχώντας τα καμιόνια στην αναλυτή άσφαλτο, οι εργάτες του λιμανιού έκαναν τη δουλειά με μηχανικές κινήσεις, σαν ρομπότ υπνωτισμένα[...]Μικρή κίνηση στα μαγαζιά[...], πελάτες ελάχιστοι

Ο χαρακτηρισμός που απέδωσαν οι περισσότεροι κριτικοί της λογοτεχνίας στον Καραγάτση είναι ότι ήταν «γεννημένος πεζογράφος». Όλοι αναγνώριζαν την αφηγηματική του ευχέρεια και τη δημιουργική φαντασία του. Ειδικά η φαντασία του είναι αυτό που τον ξεχωρίζει από τους περισσότερους, και όχι μόνο αυτούς της γενιάς του. Πολλοί τον κατηγόρησαν ως προχειρογράφο, που δεν ενδιαφερόταν για την επιμέλεια της μορφής των έργων του. Η αλήθεια είναι ότι τα χειρόγραφά του δείχνουν ότι σπάνια έκανε αλλαγές στα έργα του, αλλά αυτό αποδεικνύει ακριβώς την αφηγηματική ευχέρεια που έλειπε από πολλούς συγγραφείς της γενιάς του.

ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

ΚΙΤΡΙΝΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

Ο συγγραφέας συμφωνεί ενδόμυχα για τη συγγένεια που υπάρχει ανάμεσα στις ιδιότητες του αστυνομικού και του λογοτέχνη. Καθώς εξετάζει τις συνθήκες και τα αίτια, του θανάτου του Μάνου Τασάκου εφαρμόζει απλόχερα τους κανόνες του αστυνομικού μυθιστορήματος. Με αυτή τη βάση προχωράει περιγράφοντας μια σειρά τεχνάσματα και στρατηγήματα, που εκτυλίσσονται για να κάνουν τελικά μια έξυπνη και αφηγηματική ιστορία. Εξ άλλου, από την άφθονη παρουσία λογοτεχνικών προσώπων όπως Καραγάτσης, Κωστής Ρούσης, Μάνος Τασάκος, ο γιατρός Χρίστος Νεζερίτης, Νίκος, Μίλτος, Μαρία, Κατερίνα τα τέσσερα από αυτά είναι λογοτέχνες (Καραγάτσης, Ρούσης) ή και, λογοτέχνες (Τασάκος, Νεζερίτης)! Το πράγμα αυτό έχει ενδιαφέρουσες συνέπειες. Αρχικά η αστυνομικά δομημένη «υπόθεση» και δράση του έργου διακόπτεται από παρεμβολές ή παρεκβάσεις που έχουν καθαρά λογοτεχνικό ενδιαφέρον. Αναφέρουμε ενδεικτικά τις συγκριτικές παρατηρήσεις που κάνει ο αφηγητής ανάμεσα στο δικό του έργο και του Κωστή Ρούση. Η ανάλυση του έργου που επιχειρούν ο ένας ή ο άλλος, οι συναφείς διάλογοι που εκφράζουν τις διαφορετικές θέσεις και τις αντιθέσεις τους, η κριτική και νουθεσίες του έμπειρου Ρούση προς τον αρχάριο Τασάκο, καθώς και οι σχέσεις κριτικής λογοτεχνίας και κοινού. Από την παραπάνω σύνθεση της ομάδας των κύριων προσώπων παράγεται η ίδια η δράση του έργου καθώς οι ήρωες-λογοτέχνες, παρεμβαίνουν στη ροή τής πραγματικότητας και την επηρεάζουν. Αυτό ισχύει κατεξοχήν για τον Τασάκο, που κατάφερε να ανακατέψει όλους γύρω απ’ τον άξονα της περιουσίας του Κωστή Ρούση. Στον Κίτρινο φάκελο, ο Καραγάτσης διάβασε ένα ντοσιέ για ταξινόμηση αλληλογραφίας, γεμάτο από χειρόγραφα και άλλα στοιχεία, με την ένδειξη: «Διάφορα στοιχεία για τα μυθιστορήματα "Θέσεις κι αντιθέσεις" του Μάνου Τασάκου. " Να το γράψει ο Καραγάτσης, Μάνος». Διάβασε λοιπόν στο φάκελο αυτό και την ακόλουθη σημείωση: «"Ας δούμε πώς ο συγγραφέας θα οργανώσει ένα πειραματικό μυθιστόρημα. Ξεκινάει από μια θεωρητική θέση: Λόγου χάρη ότι το πάθος τής υλικής κατοχής είναι το πρώτιστο στην ανθρώπινη φύση, και παραμερίζει κάθε άλλο αίσθημα στοργής, αγάπης, έρωτα, ευσπλαχνίας, φιλανθρωπίας, τιμιότητας. "Ανακαλύπτει μιαν ομάδα ανθρώπων συνδεδεμένων με όλα τούτα τα αισθήματα. Το πάθος της υλικής κατοχής υπάρχει βέβαια, αλλά υποβόσκει ενώ τα άλλα αισθήματα κυριαρχούν επιφανειακά.

ΟΙ ΥΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

Ο Μ. Καραγάτσης λοιπόν, ως "πειραματικός μυθιστοριογράφος" επεμβαίνει στη ζωή των ηρώων του. Υποδεικνύει στο γιο ότι ο πατέρας του τον αδικεί στην κληρονομιά, στον πατέρα ότι οι κληρονομικές αξιώσεις του γιου είναι αδικαιολόγητα υπερβολικές" στη σύζυγο ότι ο άντρας της δεν φροντίζει να την εξασφαλίσει οικονομικά, μετά το θάνατό του όπως πρέπει, στο σύζυγο ότι η γυναίκα του σπαταλάει δυσανάλογα με την μικρή προίκα που του έδωσε, στην κόρη ότι στο γάμο, ο ερωτάς δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ευτυχία της ευπορίας, στον αδερφό πως είναι κορόιδο να παλεύει να προικίσει την αδελφή, στο γαμπρό πως είναι ανοησία να μην αξιώσει μεγαλύτερη προίκα. Βέβαια, ο κάθε ήρωας αντιδρά διαφορετικά στις προκλήσεις του συγγραφέα. Η εκδήλωσή του έρχεται συχνά σε αντιδιαστολή με την αντίδραση του άλλου δημιουργώντας αλυσιδωτές συγκρούσεις. Βαθμιαία, τα συναίσθημα υποχωρεί και παίρνει το προβάδισμα το υλικό συμφέρον και η οικονομική απαίτηση με τέτοιο τρόπο, ώστε να καταρρέει η συναισθηματική ισορροπία της ομάδας. Το αν ο μυθιστοριογράφος πέτυχε ή όχι το επιθυμητό αποτέλεσμα, εξαρτάται από τη ραδιουργική του δεξιοτεχνία, άλλα κι από την αντίδραση των ατόμων της ομάδας. 'Όμως, η κατάρριψη μιας "θέσης" θα κρίνεται σαν αντίθεση, αλλά και πάλι υπάρχει δικαιολογημένη αιτία συγγραφής μυθιστορήματος. Για παράδειγμα, ο Τασάκος γίνεται ο κύριος εμψυχωτής μίας διαδικασίας επικρότησης ή κατάρριψης μιας γενικότερης άποψης και θέσης. Το γεγονός ότι πέθανε, είτε αυτοκτονώντας είτε δολοφονημένος από ένα από τα θύματα της «ραδιουργικής του δεξιοτεχνίας», μπορεί να υποδηλώνει ότι ο άνθρωπος μπορεί να αντισταθεί στη διαβρωτική επίδραση του πάθους της υλικής κατοχής.

Αυτός ο προσανατολισμός, του έργου ώθησε τον Μ. Καραγάτση να εγκαταλείψει τα παραδοσιακά καλλιτεχνικά μέσα, για να δώσει αποκλειστική προτεραιότητα σε μια πλοκή του μύθου καθαρά αστικής υφής, συγκεντρώνοντας τη γοητεία της ανάγνωσης στην προοδευτική ανάδειξη του διλήμματος: φόνος ή αυτοκτονία; Ό συγγραφέας είναι κατηγορηματικός και σαφής:

«η υφή του μύθου με υποχρέωσε να γυμνώσω το κείμενο από λυρισμούς, μακροσκελείς κι υποκειμενικές λοξοδρομίες. Απόμεινα όσο μπορούσα στα γεγονότα και τις καταστάσεις, που κυρίως εκδηλώνονται με τις συνομιλίες των προσώπων».

ΠΡΟΣΜΕΙΞΗ ΤΗΣ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ

Ο συγγραφέας προσχώρησε επίσης στο θεατρικό είδος με την εφαρμογή μιας πρόσμειξης της θεατρικής με την αφηγηματική τέχνη. Στον Κίτρινο φάκελο η ανάγκη της επιχειρηματολογίας και της αντίκρουσης είναι τόσο έντονη, ώστε ο πλάγιος αφηγηματικός λόγος συχνά εγκαταλείπεται και περνάει σε καθαρούς διάλογους4. Η συνύπαρξη πραγματικού και φανταστικού, όπως ο υπαρκτός τάφος του Ξενόπουλου δίπλα στον ανύπαρκτο τάφο του Μάνου Τασάκου προσιδιάζει, κατ’ εξοχήν στο θεατρικό είδος, στη θεατρική παράσταση, όπου έχουμε συγχρόνως το πραγματικό προσωπείο και το φανταστικό πρόσωπο. Ήδη όμως σ' αύτη τη θεατρική μεταμφίεση, που δεν μπορεί ποτέ να γίνει μεταμόρφωση, όπως είναι δυνατό να συμβεί στα άλλα λογοτεχνικά είδη, υπάρχει κάτι από το αστυνομικό μυστήριο….

Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

Δ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ


Ο Μ. Καραγάτσης είναι, βεβαίως, γνωστός ως ένας από τους πιο χειμαρρώδεις και ρωμαλέους πεζογράφους της νεότερης λογοτεχνίας μας" σαν ένας, πεζογράφος μάλιστα, που καλλιέργησε έναν αντιλυρικό ρεαλισμό που έδινε συχνά την εντύπωση ενός νατουραλισμού όπως εκείνου του «πειραματικού μυθιστορήματος» του Ζολά. Παρ' όλη, όμως, την προγραμματική μέσα στο πεζογραφικό έργο του περιστολή της ποιητικότητας σε κάθε επίπεδο της διήγησης, ο Καραγάτσης πολλές φορές κατέφυγε σε μιαν απευθείας καλλιέργεια του ποιητικού λόγου. Δείγματα της δραστηριότητάς του αυτής είδαν το φως της δημοσιότητας, και με τον τρόπο αυτόν έχει γίνει γνωστό πως ο Μ. Καραγάτσης «έχει γράψει και ποιήματα». Αυτό, όμως, που δεν είναι γνωστό είναι πως τα δημοσιευμένα ποιήματά του αποτελούν ένα ελάχιστο μέρος των ποιημάτων που βρίσκονται στο αρχείο του συγγραφέα, τα όποια έγραψε από τις αρχές της δεκαετίας του '20 έως το τέλος της δεκαετίας του 40, και πως μέσα στο παρελθόν του πεζογράφου Μ. Καραγάτση που έγραψε και κάποια ποιήματα, υπάρχει ένας ποιητής Δ. Γ. Ροδόπουλος5. Πρέπει, βεβαίως προηγουμένως να δεχθούμε ότι τα ποιήματα αυτά δεν προσθέτουν κάτι στο λογοτεχνικό έργο του Καραγάτση. Το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν βρίσκεται κυρίως στο υλικό από το όποιο συνθέτονται, και όχι σε αυτά τα 'ίδια"6. Αυτό συμβαίνει από το ένα μέρος επειδή ο κύριος όγκος των ποιημάτων αυτών γράφηκε κατά τη διάρκεια μιας περιόδου κατά την οποία διαμορφωνόταν η προσωπικότητά του, και από το άλλο μέρος επειδή τα περισσότερα από αυτά άμεσα ή έμμεσα έχουν αυτοβιογραφικό χαρακτήρα. Πράγματι, ο ομιλητής στα ποιήματα του Δ. Γ. Ροδόπουλου πάντα προσδιορίζεται: είναι ένα πρώτο πρόσωπο, Ένα «εγώ»" και αυτό το «εγώ» όχι μόνο δεν αποκρύπτει, άλλα και καλλιεργεί την ταύτισή του με το πρόσωπο του ποιητή, προβάλλοντας με τον τρόπο αυτό τον αυτοβιογραφικό χαρακτήρα των ποιημάτων. Η αυτοβιογραφική ταύτιση του ομιλητή ενός ποιήματος με τον ίδιο τον ποιητή υπό κανονικές συνθήκες δεν παίζει κάποιον ιδιαίτερο ρόλο στην κατανόηση ενός ποιήματος, στην περίπτωση όμως του Δ. Γ. Ροδόπουλου έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή τα ποιήματά του αξιολογούνται όχι από λογοτεχνική αλλά από βιογραφική άποψη και αντανακλούν άμεσα προσωπικές εμπειρίες ή συναισθήματα στα οποία ο νεαρός λογοτέχνης προσπαθεί να δώσει νόημα. Το γεγονός ότι προσπαθεί να αποσπάσει κάποιο νόημα από τις εμπειρίες του ή, αλλιώς, να δώσει κάποιο νόημα στη ζωή του μέσα από το γράψιμο ποιημάτων, προδιαγράφει και κάνει σαφή την κατεύθυνση που γενικά θα πάρει αυτή ή προσπάθεια που θα γίνει πολύ πιο σύνθετη και παράλληλα ασαφής, αφού θα ενσωματωθεί και θα αφομοιωθεί μέσα σε μια γνήσια καλλιτεχνική μορφή: στο καραγατσικό μυθιστόρημα. Το κίνητρο, λοιπόν για τη μελέτη των ποιημάτων του Καραγάτση, είναι βιογραφικό ή και ψυχολογικό. Η παραδοχή της παρουσίας ενός τέτοιου κινήτρου κάνει εξ αρχής σαφές πως το ερευνητικό ενδιαφέρον δεν στρέφεται ή δεν περιορίζεται στην ποιότητα των ποιημάτων του από αυτή την άποψη διότι ένα αποτυχημένο ποίημα μπορεί να αποδειχθεί εξίσου ή και περισσότερο χρήσιμο από ένα άλλο που είναι αισθητικά άρτιο. Τέτοια «χρήσιμα» ποιήματα υπάρχουν πολλά ανάμεσα στα ποιήματα της πρώτης συγγραφικής περιόδου, και ιδίως εκείνα πού γράφτηκαν μέχρι το 1932.

Τα ποιήματα που υπάρχουν στο αρχείο του Μ. Καραγάτση, καλύπτουν ένα τέταρτο του αιώνα (1922-1949). Σε αυτό το χρονικό διάστημα, η ποίηση έπαιξε γι αυτόν πολύ διαφορετικούς έως και αντίθετους ρόλους. Έτσι, ενώ στην αρχή αποτελούσαν απλώς ένα μέσο έκφρασης εντελώς προσωπικών στοχασμών και αισθημάτων, στη συνέχεια έγιναν ένα μέσο συνειδητής καλλιτεχνικής έκφρασης, για να καταλήξουν στη δεκαετία του '40 σε ένα ανώδυνο έως και άσκοπο παιχνίδι ρυθμών και λέξεων.

Από αυτά γίνεται φανερό πως το βιογραφικό και ψυχολογικό ενδιαφέρον των ποιημάτων αυτών μειώνεται όσο περνούν τα χρόνια Τα ποιήματα του Καραγάτση μπορούμε να τα κατατάξουμε σε τέσσερις περιόδους:

α) Τα ποιήματα των εφηβικών, γυμνασιακών χρόνων (1922-1924).

β) Τα ποιήματα των νεανικών χρόνων (1925-1929).

γ) Τα ποιήματα των χρόνων της προσωπικής του κρίσης (1930-1932).

δ) Τα ποιήματα-πάρεργο, τα όποια γράφει ως καθιερωμένος πλέον πεζογράφος (1933-1949).Τα ποιήματα αυτά είναι γραμμένα με μελανί μολύβι. Τα θέματα, ο γραφικός χαρακτήρας, και οι πολλές διορθώσεις δείχνουν πώς πρόκειται για τα πιο παλιά από τα ποιήματα που διατήρησε στο αρχείο του ο Μ. Καραγάτσης. Πρέπει να δεχτούμε πως είναι γραμμένα πριν από το 1925, από το έτος δηλαδή κατά το όποιο έχουμε συγκεντρωμένα από τον ίδιο σε ένα σώμα εξήντα έξι (66) ποιήματα. Έχουν υπογραφή που έχει προστεθεί αργότερα με μολύβι μαύρο: «Δ. Γ. Ροδοπουλος». Και αυτό, επίσης, αποτελεί ένα επιπλέον τεκμήριο της χρονολόγησης τους πριν από το 1925, γιατί από το έτος αυτό ο Μ. Καραγάτσης αποκτά τη συνήθεια στο τέλος του κάθε ποιήματος να υπογράφει και να σημειώνει χρονολογία γραφής. Το ενδιαφέρον τους εντοπίζεται στο γεγονός ότι πάντα αποκαλύπτουν κάποια από τις φάσεις από τις όποιες περνούσε η διαμορφούμενη προσωπικότητά του και ο συνεχώς δοκιμαζόμενος ψυχισμός του.


ΤΟ ΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΣΤΙΚΤΟ

Γιούγκερμαν,

Αν και είχε κατακριθεί από τους ηθικολόγους των «Νεοελληνικών Αναγνωσμάτων», ο Μ. Καραγάτσης ήταν ένας δημοφιλής συγγραφέας, γεγονός που εξηγεί, έστω και με αύτη την τοπικά εντοπισμένη αναφορά, την πλατιά κυκλοφορία των βιβλίων του. Χωρίς περιστροφές ήταν ένας συγγραφέας, σημαντικός που απείχε όμως πολύ από την κλασική ιδιοσυγκρασία ενός Παπαδιαμάντη. Χυδαίος και απροκάλυπτα κυνικός άγγιζε τις συνειδήσεις των αναγνωστών του επειδή το βάθος ήταν ευθύς και ανθρώπινος. Δεν ωραιοποιούσε την πραγματικότητα, την εξέθετε όπως ήταν. Μπορεί να ήταν ερωτοπαθής, όμως ήταν ειλικρινής. Βίωνε, ίσως την τραγωδία του, χωρίς μεταφυσικές αναζητήσεις και η γραφή του ίσως να αποτελούσε ένα μέσο αποσόβησης των παθών του. Μάλλον δυναστευόταν από ένα, ανικανοποίητο ίσως, αφροδισιακό σύνδρομο που το μετέφερε στους ήρωές του. Επομένως, για να μορφοποιήσει τους χαρακτήρες τους, κοίταζε μέσα στην ψυχή του και τους περνούσε απ’ το καθαρτήριο της δικής του προσωπικότητας, εμφυσώντας τους ασυνείδητα τα δικά του εξατομικευμένα χαρακτηριστικά. Περιέγραφε ωμά, και μάλιστα κατά σύστημα, μία σκηνή βιασμού παραστατικά και θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι τη βίωνε εσωτερικά, αναπαράγοντάς την μέσα του χωρίς να το συνειδητοποιεί.

Ως άνθρωπος, ο Μ. Καραγάτσης ήταν υπερευαίσθητος, εκρηκτικός, οξύθυμος, ντόμπρος, ανεξάρτητος, ζωντανός, ανιδιοτελής, πολλές φορές εγωιστής αλλά καλόκαρδος. Δίκαιος, ανθρώπινος, χαρισματικός γοητευτικός, επίμονος, χλευαστικός, πάντα προκλητικός, οξυδερκής, ανηλεής. Πρόκειται για μια συγγραφική προσωπικότητα που διέπρεψε σε όλα τα είδη του πεζού λόγου και της κριτικής, χωρίς να αρνηθεί τη δημοσιογραφία. Έτσι, ο πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου Πέτρος Μάρκαρης μίλησε για «τον μεγάλο συγγραφέα της γενιάς του 30 και γενικότερα που έβαλε τη σφραγίδα του στο μυθιστόρημα», ενώ δεν έκρυψε την προτίμησή του για τον Κίτρινο φάκελο, το οποίο χαρακτήρισε ένα από τα καλύτερα αστυνομικά μυθιστορήματα σε παγκόσμιο επίπεδο. Από την πλευρά του, ο καθηγητής νεοελληνικής φιλολογίας Βαγγέλης Αθανασόπουλος περιέγραψε έναν «γεννημένο πεζογράφο», ο οποίος «διαβάζεται περισσότερο από κάθε άλλο πεζογράφο της γενιάς του για τη φυσικότητα και την αμεσότητα της λογοτεχνικής του έκφρασης».Ο Μ. Καραγάτσης δεν παύει να είναι από τους πλέον κινηματογραφικούς συγγραφείς. Και αυτό δίνει κόμη μεγαλύτερο έρεισμα στο να μεταφερθούν τα έργα του στην μικρή οθόνη. Η γραφή του δημιουργεί εικόνες, πλάθει χαρακτήρες με απίστευτες λεπτομέρειες. Παραμένει ο γοητευτικότερος και ο διαχρονικότερος της γενιάς του ακριβώς γιατί ο κεντρικός πυρήνας των συνθέσεών του, συνειδητά ή όχι, ορίζεται από την κυνική και ανάλαφρη αποσύνθεση της γενετήσιας ορμής από την ερωτική απόλαυση, της λογικής από το συναίσθημα και του πραγματισμού από τα κοινά οράματα». Αν και μιλούσε και αυτός για χαμένες πατρίδες και για φρικτούς πολέμους, στη γραφή του κυριαρχεί και μόνο το ένστικτο της επιβίωσης, ο ηδονισμός, το εύκολο κέρδος, το παιχνίδι της εξουσίας, ο αμοραλισμός, η γελοιοποίηση του αγαθού, ο διασυρμός του αποτυχημένου, η αποθέωση της ζούγκλας σε μια Ελλάδα ματωμένη «υπό ανάπτυξη».

Ο Μ. Καραγάτσης είναι ο μοναδικός απ τη γενιά του 30 και ένας από τους λίγους έλληνες συγγραφείς του 20 ου αιώνα γενικά που όσο περνάει ο χρόνος το όνομά του κάθε άλλο παρά ξεθωριάζει, που τα βιβλία του όχι μόνο δεν αραχνιάζουν αλλά κερδίζουν θριαμβευτικά τις νεότερες και τις νεότατες γενιές των αναγνωστών. Είναι προφανές ότι η αφήγησή του είναι πληθωρική, οι ήρωές του σαγηνευτικοί και στα μυθιστορήματά του πλάθονται ολόκληροι κόσμοι και τα διηγήματα του αποτελούν συναρπαστικές στιγμές της ζωής. Αν και κατηγορήθηκε από μια μερίδα της σύγχρονής του κριτικής για την «προχειρότητα» της γραφής του, η τη ροπή του προς το ευτελές και το χυδαίο, ή ακόμα τον κυνισμό του, παράλληλα δικαιώθηκε γιατί εξυμνούσε την καλλιέπεια και τη στρατευμένη μαχητικότητα και το πρωτοπορία. Είναι γεγονός ότι ο Μ. Καραγάτσης δεν καταδέχτηκε να εξωραΐσει, να ευπρεπίσει , να εξιδανικεύσει. Μέσα στις σελίδες του παρουσίαζε τους ανθρώπους όχι όπως θα έρεπε αλλά πως αληθινά ήταν: υψιπετείς και έρποντες, μικρόψυχοι και λεοντόκαρδοι, ταυτόχρονα ικανοί για το υπέροχο και για το απαίσιο. Επομένως, συναρπαστικοί μέσα στις αξεπέραστές τους αντιφάσεις…»

Σάββατο, 12 Ιουλίου 2008

ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ της Τούλας Μπούτου

ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ

Θεατρικό μονόπρακτο
Κοινωνικό της Τούλας Μπούτου

Σκηνοθ.: Τ. Λέρτας.. Παίζουν: Τζ. Στεφανάτου, Ν. Καψής, Φ. Οικονομοπούλου. Σκην.-κοστ.: Μ. Μέλη. Διάρκεια 90'

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΛΥΤΡΩΣΗΣ ΣΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ
της Τούλας Μπούτου

Ευτυχία Νικολακοπούλου
Διδάκτωρ Ελληνικής και Γαλλικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών

Στο μυστικό μονοπάτι η σκηνή ανοίγει μέσα σε ένα σαλόνι με την εξομολόγηση μιας μαυροφορεμένης γυναίκας που έχασε το γιο και τη νύφη της σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Είναι από τον μεγάλο αρχικό μονόλογο που το κοινό πληροφορείται για τη σχέση μητέρα γιος που ολοκληρώνεται λίγο αργότερα με την επίσκεψη της μητέρας της νύφης. Τα ερωτηματικά που εκφράζει γύρω από τη προσωπική ζωή του Φιλίπ αλλά την γενικότερη στάση του απέναντι στην κόρη της γενούν στον θεατή κάποιες ακαθόριστες αμφιβολίες για την επιτυχία αυτού του γάμου. Αυτή η συζήτηση δίνει την ευκαιρία στο κοινό να μάθει ότι Φιλίπ είχε μεγαλώσει στο πλευρό μιας αυταρχικής μητέρας με αυστηρά πρότυπα και περιορισμούς. Η σχέση μητέρα γιος αν και δεν φαίνεται να ήταν κλονισμένη, αυτό δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε εφόσον δεν υπάρχει η μαρτυρία του Φιλίπ. Μαθαίνουμε όμως ότι άκουσε τη συμβουλή της μητέρας του για να παντρευτεί μια “καθώς πρέπει” σύζυγο που πληρούσε το πρωτόκολλο της οικογένειάς του. Επομένως, μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο γάμος ήταν επιβεβλημένος άρα αποτυχημένος τη στιγμή που δεν έγινε από το “μονοπάτι της καρδιάς” αλλά από την αυστηρή επιλογή της μητέρας. Λίγο πριν από το τέλος της παράστασης έχουμε την αποκαλυπτική εμφάνιση της Έλεν, μιας μαύρης Τανζανής που επιφυλάσσει για την λύση της πλοκής μια μεγάλη έκπληξη η οποία θα αλλάξει την πορεία των πραγμάτων και θα μετατρέψει την τραγωδία σε κωμωδία. Είναι η αποκάλυψη ενός μυστικού, που είναι η ύπαρξη ενός εγγονού από πρώτο πολιτικό γάμο του Φιλίπ όταν ήταν ακόμη φοιτητής.
Με την απρόσμενη είδηση, η μητρική λύπη θα μετατραπεί διαδοχικά σε χαρά και συγκίνηση. Παρά το γεγονός ότι η νεαρή μητέρα είναι αφρικανή, πρόκειται ουσιαστικά για ένα γυναικείο ρόλο που ενσαρκώνει το πρότυπο της μητρότητας, πρότυπο το οποίο έχει ήδη εξιδανικεύσει με την πέννα της η συγγραφέας από την αρχή της παράστασης. Γι αυτό και αποδέχεται την Έλεν προσδίνοντας για μια ακόμη φορά στην πονεμένη μητέρα, το μεγαλείο μιας τραγικής ηρωίδας με την πράξη της αναγνώρισης του παιδιού της με την πρόταση να μείνουν για πάντα στο σπίτι της.. Επιπλέον, αυτή η έκπληξη δημιουργεί μια έντονη συγκίνηση στο κοινό, που είχε ως εκείνη τη στιγμή διαφορετική γνώμη για τον ήρωα, και φέρνει ένα ευτυχισμένο τέλος στη παράσταση. Εκεί που όλοι νομίζουν ότι δεν θα υπάρξει λύση, και πιστεύουν σε μια βίαια αντίδραση της μητέρας-ρόλος, διαπιστώνουν μια αναγέννηση όπου η ηρωίδα δέχεται να αναλάβει υπό την κηδεμονία της Έλεν και το εγγονάκι της απορρίπτοντας έτσι όλες τις παλιές της αρχές.
Η επιτυχία της συγγραφέως δεν είναι μόνον να φτιάξει μια θεατρική παράσταση, αλλά να δείξει στον θεατή ότι όπως και στο θέατρο έτσι και στη ζωή κρατάμε μια μυστική πλευρά του εαυτού μας. Αυτό λοιπόν το μυστικό του Φιλίπ που έντεχνα το απεκάλυψε η συγγραφέας στο κοινό, θα μπορούσε να είχε μείνει για πάντα κρυφό. Τα πράγματα θα ήταν όμως πολύ διαφορετικά. Το τέλος θα ήταν αυτονόητο. Όμως η συγγραφέας με το ταλέντο της αλλά και με τη φιλοσοφία της ύπαρξης κάποιας δύναμης που επαναφέρει τα πάντα στην τάξη και μοιράζει τη δικαιοσύνη, επινοεί ένα έξυπνο τέχνασμα δημιουργώντας μια αναγνώριση όπως συχνά γίνεται άλλωστε και στις κλασικές κωμωδίες του Μολιέρου, του Ρακίνα και πολλών άλλων συγγραφέων. Κατορθώνει να ομορφύνει την πλοκή να την θεατροποιήσει και μετά από την αγωνία τον πόνο και την απελπισία, να φέρει μια λύση. Μια λύση ανθρώπινη, μεγαλειώδη και καθαρτική που απαλύνει την ατμόσφαιρα συγκινώντας τον θεατή με ένα γλυκό μήνυμα παρηγοριάς και αισιοδοξίας πως “η ζωή συνεχίζεται”.
Με τη δημιουργία της αυτή, η συγγραφέας καλεί το κοινό να σκεφτεί γύρω από το πρόβλημα της αλήθειας του ψεύδους του χάσματος των γενεών, της μητρικής αυταρχικότητας και των αταίριαστων γάμων. Καυτηριάζει το ρατσισμό, καταργεί την υποκρισία και αποδέχεται τον αληθινό έρωτα. Γι αυτό ίσως και η ίδια καταδικάζει σε θάνατο τους δύο νέους που παντρεύτηκαν χωρίς έρωτα. Πιστεύοντας ότι έτσι κι αλλιώς όταν δεν υπάρχει αίσθημα η ψυχή πεθαίνει. Δίνει όμως και την ευκαιρία στους αυταρχικούς γονείς να αλλάξουν και να ξεφύγουν από τα λανθασμένα πρότυπά τους.


Δρ Ευτυχία Νικολακοπούλου

Παρασκευή, 27 Ιουνίου 2008

1Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΤΗΣ Δ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ

1Η Συνάντηση Υπευθύνων Σχολικών Βιβλιοθηκών Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης της Δ Αθήνας.

Η Συνάντηση διοργανώθηκε από τις Σχολικές Βιβλιοθήκες του 3ου ΓΕΛ Καλλιθέας και του 2ου Γυμνασίου Αλίμου και πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 19 Ιουνίου 2008 από τις 9.00π.μ έως τις 14 μμ., στη Σχολική Βιβλιοθήκη του 2ου Γυμνασίου Αλίμου, με θέματα τη βελτίωση υποδομών και την οικονομική στήριξη των Σ.Β, την ανάπτυξη προγραμμάτων στα πλαίσια της διαθεματικότητας, την ανάπτυξη των συνεργασιών και τέλος τις τακτικές ανάδειξης του έργου των Σ.Β.
Στη συνάντηση παρευρίσκονταν οι οργανωτικά υπεύθυνοι, Σπύρος Γεωργακόπουλος, Λεμονιά Μαντούβαλου, καθώς και οι Δρ Ευτυχία Νικολακοπούλου, Χάρης Κωσταντέλιας, Μάρθα Κορίτσογλου, Νατάσα Κουτσίδου, Αργυρώ Σκουνάκη, Φωτεινή Αθανασούλη, Χριστίνα Λαϊου, Ασπασία Κάλλα, Σάββας Τσομπανέλλης (Διευθυντής του 2ου Γυμνασίου Αλίμου), ο οποίος επικρότησε την πρωτοβουλία των Υπευθύνων Σχολικών Βιβλιοθηκών για τη διοργάνωση της πρώτης Συνάντησής τους λέγοντας τα εξής: “Εάν πραγματικά επιθυμούμε ουσιαστική ενεργοποίηση του πολύτιμου θεσμού των Σ.Β, καθίσταται αναγκαία η βοήθεια με τη μορφή μεγαλύτερης οικονομικής στήριξης των Σ.Β από την πλευρά της πολιτείας και των τοπικών φορέων, εκχώρηση σε αυτούς περισσότερων αρμοδιοτήτων όπως, δυνατότητα επιλογής βιβλίων σε συνεννόηση και συνεργασία με το Σύλλογο γονέων και κηδεμόνων και σε συνεργασία με τους τοπικούς φορείς”. Εξ άλλου, ο Τρ. Λουκόπουλος (Προϊστάμενος 2ου Γραφείου Β΄θμιας Εκπαίδευσης Δ΄Αθήνας), μίλησε για την προβολή του ρόλου των Σ.Β με τη χρήση οπτικοακουστικών μέσων σε συνάρτηση με την καθημερινότητα. Από την πλευρά της η Λεμονιά Μαντούβαλου μίλησε για το πνεύμα συνεργασίας μεταξύ των υπευθύνων των Σ.Β, για τρόπους ανανέωσης του θεσμού και προώθησης της φιλαναγνωσίας. Επίσης, ο Χάρης Κωσταντέλιας παρουσίασε μια θεματική βιβλιογραφία ως χρήσιμο εργαλείο για κάθε εκπαιδευτικό. Τέλος, η Δρ Ευτυχία Νικολακοπούλου αναφέρθηκε στις ανάγκες συνεχούς επιμόρφωσης των υπευθύνων Σχολικών βιβλιοθηκών και της ευαισθητοποίησης της εκπαιδευτικής κοινότητας πάνω στη χρήση των Σ.Β. Ας ελπίσουμε λοιπόν οι προοπτικές να είναι αισιόδοξες για το μέλλον των Σχολικών Βιβλιοθηκών.
Ευτυχία Νικολακοπούλου
Δρ Ελληνικής και Γαλλικής Φιλολογίας

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΑΛΛΑΖΕΙ

Σκοπός - επιμέρους στόχοι της εργασίας
Σκοπός της εργασίας είναι να εμπλακεί ο μαθητής ενεργά στο καθημερινό του πρόγραμμα.
Μέσω της εργασίας αυτής θα δοθεί η δυνατότητα στους μαθητές να κατανοήσουν και στη συνέχεια να παράγουν υλικό στον τομέα που θα ασκηθούν.
Θα κατανοήσουν και στη συνέχεια θα περιγράψουν τη δραστηριότητά τους.
Θα αποκτήσουν δεξιότητες μέσω της συμμετοχής τους στη διεκπεραίωση των καθημερινών λειτουργιών της δράσης στη βιβλιοθήκη. Τέλος θα αναζητήσουν τρόπους για καλύτερη λειτουργία των παιδαγωγικών μέσων προτείνοντας αλλαγές που ενδέχεται να επηρεάζουν ακόμη και το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο.

Υποστήριξη των μαθητών από τον Υπεύθυνο της Σχολικής Βιβλιοθήκης

Εκπαιδευτής:
Ο Υπεύθυνος της Σχολικής Βιβλιοθήκης θα εκπαιδεύσει τους μαθητές στα κάτωθι θέματα:
1) Υπόδειξη κατάλληλων πηγών για τη συλλογή των απαραίτητων στοιχείων για την εργασία τους . Ενδεικτικά τέτοια στοιχεία μπορεί να είναι: τυποποιημένα έντυπα κλπ
2) Διευκόλυνση των μαθητών από συνεργασία με άλλους εκπαιδευτικούς ή γονείς προκειμένου να κατανοήσουν το ρόλο τους αναφορικά με τις συγκεκριμένες εργασίες της σχολικής μονάδας και στη συνέχεια να ασκηθεί με βάση αυτούς του ρόλους.
3) Διατύπωση απόψεων και πιθανές βελτιώσεις που μπορούν να άπτονται είτε σε έλλειψη πόρων (ανθρωπίνων και υλικών) είτε σε θέματα θεσμικού πλαισίου είτε σε γενικότερα οργανωτικά θέματα, είτε σε θέματα εκπαίδευσης ανθρώπινου δυναμικού.
4) Μεθοδολογική προσέγγιση για τη συλλογή και καταγραφή των απαραίτητων στοιχείων από την υπηρεσιακή μονάδα.
5) Επιλογή διαδικασιών του ΥΣΒ.
6) Εξαγωγή συμπερασμάτων.
7) Εργαλεία και τεχνικές για την υλοποίηση της εργασίας.
8) Να γνωρίσει στους μαθητές τη λειτουργία της βιβλιοθήκης, την αναζήτηση λυμάτων και πηγών, τη χρήση των υπολογιστών.
9) Να τους γνωρίσει τα Ευρωπαϊκά Εκπαιδευτικά συστήματα.
10) Να σχεδιάσει εκπαιδευτικό πρόγραμμα όπως

α)Λέσχη ανάγνωσης για μαθητές.
β) Οργάνωση έκθεσης χιουμοριστικών κόμικς.


γ) Οργάνωση μελέτης για έναν ποιητή με την παρουσία του ποιητή και την ανάγνωση των θαμάτων μέσα από την βιβλιογραφία της βιβλιοθήκης του. δ)Διοργάνωση συζητήσεων για τα καινούργια βιβλία.
ε)Εικονογράφηση περιοδικών.
στ)Παιδική χιουμοριστική ποίηση.
ζ)Συγγραφή παιδικών παραμυθιών με ένα θέμα π.χ το δάσος. Στο τέλος κάθε παραμυθιού με κατάλληλα ερωτήματα επιχειρείται η προσέγγιση των βαθύτερων νοημάτων και των πολιτιστικών αξιών όπως τα αποτυπώνει ο συγγραφέας.
η)Διαδραστική παρουσίαση π.χ για τη γιορτή της μητέρας, τη γιορτή του βιβλίου.
(για τη γιορτή της μητέρας, ανάδειξη μιας σειράς καταστάσεων που θα βοηθήσουν τους μαθητές α κατανοήσουν τις διαστάσεις του θέματος ή του προβλήματος σε άλλη περίπτωση).
θ)Πρόγραμμα αξιοποίησης των Τ.Π.Ε
ι)Χάρτες της Ευρώπης Δουλειά σε δάπεδο.

Και γενικότερα, οι βιβλιοθήκες να γίνουν Κέντρα Πληροφόρησης και ο ρόλος του ΥΣΒ σημαντικός στα πλαίσια των εκπαιδευτικών καθηκόντων του.
13/06/2008ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΑΘΗΝΑΣ ΛΟΥΤΡΑΡΗ Ο πρώτος οδηγός της βιβλιοθήκης «κόσμημα»ΑΠΟ σήμερα όποιος μπαίνει στη βιβλιοθήκη αλλά και προτού μπει σ’ αυτήν (κυκλοφορεί και στα βιβλιοπωλεία) μπορεί να έχει στα χέρια του τον πρώτο οδηγό της βιβλιοθήκης μας με την υπογραφή και το βάρος που αυτή σηκώνει, της Αθηνάς Ζαχαρού – Λουτράρη. Χαρακτηριστικό είναι το παρακάτω δελτίο Τύπου του «Συλλόγου Φίλων της Βιβλιοθήκης Κοραή»: «Με ιδιαίτερη ικανοποίηση πληροφορούμε το αναγνωστικό κοινό ότι κυκλοφόρησε το βιβλίο της διδάκτορος φιλολογίας Αθηνάς Ζαχαρού - Λουτράρη με τίτλο: Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής». Η ιστορία και οι θησαυροί της. Το βιβλίο αυτό το οποίο αποτελεί προϊόν πολύμοχθης εργασίας της συγγραφέως στην ουσία αποτελεί οδηγό της Βιβλιοθήκης μας, κάτι το οποίο έλειπε μέχρι σήμερα. Η έκδοση πραγματοποιήθηκε από το Σύλλογό μας, με τη χορηγία του Ταμείου Χιακής Συνεργασίας Χίος - Οινούσσαι - Ψαρά, προς το οποίο εκφράζουμε και δημόσια τις ευχαριστίες μας. Την εξαιρετική αυτή έκδοση επιμελήθηκε το τυπογραφείο άλφα - πι. Τα έσοδα από την πώληση του βιβλίου θα διατεθούν στη Βιβλιοθήκη για την εκτέλεση συγκεκριμένου έργου. Το βιβλίο διατίθεται σε κεντρικά βιβλιοπωλεία της πόλης μας.»

Παρασκευή, 6 Ιουνίου 2008

"ΟΙ ΔΟΥΛΕΣ" ΤΟΥ ΖΑΝ ΖΕΝΕ

Της Δρ ΕΥΤΥΧΙΑΣ ΝΙΚΟΛΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Από το 1945 που το θέατρο γίνεται μεταφυσική αναζήτηση, ο Ζενέ αποκαλύπτει με τους υπαρξιακούς[1] δραματουργούς την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και τον δυτικό μοντερνισμό. Αυτό το καινούργιο θεατρικό είδος που ονομάζουμε αντι-θέατρο ή πρωτοποριακό θέατρο καλλιεργεί το παράλογο και το κωμικό. Τα πρόσωπα δεν χαρακτηρίζονται πλέον από ψυχολογικά κίνητρα αλλά περιορίζονται σε μια σειρά από χειρονομίες, κινήσεις και λέξεις. Ο ίδιος ο διάλογος είναι πηγή παρεξηγήσεων, και οδηγεί στη σιωπή και την έλλειψη επικοινωνίας. Με τρόπο κωμικά δοσμένο, στήνεται πάνω στο παράλογο και την σκοτεινή παρουσία του γήρατος και του θανάτου η ομιλία που βοηθά στην απόδραση από το άγχος και την τραγικότητα της ζωής.
Το 1947 ο Ζαν Ζενέ γράφει ένα μονόπρακτο θεατρικό έργο που φέρει τον τίτλο οι δούλες και στο οποίο αναπτύσσει μια συμβολική πράξη που ερμηνεύει την δυσκολία να είναι κανείς ο εαυτός του. Για να την ερμηνεύσει, ο δραματουργός επιλέγει δύο υπηρέτριες, την Κλαίρη και την αδελφή της Σολάνζ οι οποίες κατά την απουσία της κυράς τους, ανίκανες να υπάρχουν ανεξάρτητα από αυτήν, μιμούνται τις σχέση μέσα στην οποία νοιώθουν[2] φυλακισμένες και επιδιώκουν την καταστροφή του κόσμου στον οποίο αξεδιάλυτα ανήκουν.
Οι πρωταγωνίστριες κάνουν μια οργισμένη συνειδησιακή επανάσταση ενάντια στον εαυτό τους για να εξαφανίσουν τη βρώμικη σχέση κυράς-δούλας, με την οποία είναι δεμένες ανέκκλητα, αλλά αγωνίζονται μάταια. Από την αρχή της παράστασης είναι εμφανής η κρίση των σχέσεων της κυρίας και των δύο δούλων που οικειοποιούνται τον πολιτισμό της, προσπαθούνε να μπουν στο πετσί της πράγμα το οποίο τις κάνει να γίνονται απάνθρωπες, κυνικές και υποκρίτριες. Οι δύο πρωταγωνίστριες μισούν την κυρία τους. Στην απουσία της, η Κλαίρη παίζει το ρόλο της και η Σολάνζ το ρόλο της Κλαίρης στα καθήκοντα της ως δούλα. Αυτή η μεταμόρφωση, τους δίνει τη δυνατότητα να βγάλουν ότι ο υποσυνείδητος και ο συνειδησιακός χώρος κρύβει ενάντια στη σχέση κυράς-δούλας. Και όλα τους τα λόγια εκφράζουν συγχρόνως το μίσος και τον θαυμασμό που τους εμπνέει η κυρά τους. Ντύνονται τα ρούχα της άλλοτε η μία και άλλοτε η άλλη προετοιμάζοντας έτσι αυθόρμητα το εγκληματικό παιγνίδι τους. Έχει κανείς την εντύπωση ότι πρόκειται για ρεσιτάλ μαύρης μαγείας που παίζεται μπροστά σε ένα αστικό κοινό. Αυτό είναι η κυρία, που με όσο περισσότερες κατάρες και μαντολογήματα την καρφώσουν, θα δουν να πεθαίνει το αληθινό της πρόσωπο. Όμως αυτό το ψυχόδραμα όπως θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε αναπτύσσει και την προσωπική αντιπαλότητα των δύο αδελφών. Οι τελευταίες, την ώρα που συγυρίζουν καθώς διαπληκτίζονται, η Κλαίρη κατηγορεί την Σολάνζ ότι προσπάθησε να σκοτώσει την κυρία.

ΚΛΑΙΡΗ
Μην αρνείσαι σε είδα ... Όταν τελειώσουμε την τελετή προστατεύω το λαιμό μου. Εμένα στοχεύεις μέσα από την κυρία ....


Όταν η κυρία επιστρέφει, η Κλαίρη προσπαθεί να την ποτίσει με δηλητηριασμένο τίλιο αλλά αυτή διαφεύγει τυχαία τον κίνδυνο επειδή βιάζεται να συναντήσει τον κύριο. Αυτή η πράξη επαναθέτει σε λειτουργία το αρχικό παιγνίδι όπου η Σολάνζ σκηνοθετεί την δολοφονία της κυρίας και έτσι η Κλαίρη την υποχρεώνει να πιει το δηλητηριασμένο τίλιο.

Το έργο κατανέμει με τελειότητα τις πρακτικές του "θεάτρου μέσα στο θέατρο» με την πολιτική σάτιρα, από τη μια πλευρά και την δραματουργική αγωνία τον εντυπωσιασμό του φόνου και τον παράξενα ελκυστικό και υπερβολικά απελευθερωμένο διάλόγο[3]. Οι δύο δούλες είναι μεν τα υπαρκτά πρόσωπά τους, όμως δεν παύουν επάνω στη σκηνή να γίνονται το υποκατάστατο των προσώπων αυτών. Έτσι, πρόσωπα και υποκατάστατο περιπλέκονται σε ένα πρωτόγονο κανιβαλισμό, από τον οποίο δεν θα γλιτώσουν ούτε τα πρόσωπα ούτε το υποκατάστατο. Αυτόν τον θανάσιμο εναγκαλισμό του υποκατάστατου ενώνεται στην παράσταση με τρόπο τραγικό δίχως να μένει κρυφή η κυνικότητα και η βαρβαρότητα ενός τέτοιου αγώνα Παρουσιάζει τα θεατρικά πρόσωπα στην πρώτη τους αναμέτρηση. Για παράδειγμα, από ένα τηλεφώνημα χάθηκε η ευκαιρία του πνιγμού. Όμως οι δούλες, πιστές στο ρόλο τους συνεχίζουν το παιγνίδι με μια τελετουργική κινησιολογία[4] που έχει όλα τα στοιχεία της στερεότητας, της εξαίρεσης και της υποκριτικής ωριμότητας. Ο δραματουργός περνάει από το ένα επίπεδο στο άλλο. Σε ένα δεύτερο επίπεδο αυτοψυχανάλυσης οι δύο δούλες είναι η μια απέναντι στην άλλη σαν δύο θηρία που αποτελεί ένα νέο επίπεδο παράκρουσης που καταλήγει στη σκηνή της αφοσίωσης των δύο γυναικών που παίζεται πίσω από το παραβάν για να αφήσει στον θεατή την πολυσημασία που μπορεί να έχει αυτή η σχέση.
Με την εμφάνιση της κυρίας στη σκηνή, αρχίζει η υποκρισία και το έσχατο της απανθρωπιάς. Οι δούλες ντοπάρονται για την τελευταία τους αναμέτρηση όπου η φαντασία τις έχει κατακυριεύει, ως το τέλος. Η δε αποχώρησή τους, αποδίδεται με ένα βύθισμα στο χάος και την ανυπαρξία.

Με το έργο του αυτό ο Ζενέ χρησιμοποιεί όλες τις μεθόδους του θεάτρου του παραλόγου δίνοντας έμφαση στο διάλογο, στα ντεκόρ και στην κίνηση. Η αίσθηση του χρόνου είναι ανύπαρκτη. Ο κόσμος στα έργα του καλλιεργεί το παράλογο όπου τα λόγια είναι ακατανόητα και χωρίς έννοια σύμφωνα με το περιβάλλον τους. Οι ήρωες δεν έχουν την ίδια άποψη για τις λέξεις και τα πράγματα και δεν επικοινωνούν επειδή ακριβώς δεν κατανοούν ο ένας τον άλλο. Ζουν μαζί δίχως καν να γνωρίζονται. Έτσι η ομιλία γίνεται πηγή παρεξηγήσεων Αναμφισβήτητα οι σχέσεις του είναι και του φαίνεσθε, η μαγική δύναμη του θεάτρου βρίσκουν στον δραματουργό ένα αντίκρισμα προκλητικό που προπορεύεται στις σύγχρονες θεατρικές έρευνες.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Martin Esslin Το θέατρο του παραλόγου εκδόσεις Δωδώνη 1996 μετάφραση Μάγια Λυμπεροπούλου
Alain Couprie Le Théâtre, éd. Nathan Paris 1999
Potelet Hélène Histoire de la littérature française Hatier Paris 1990
Στάθης Δρομάζος Το Ξένο Θέατρο ΚΕΔΡΟΣ 1987

[1] Φιλοσοφικό σύστημα που προέρχεται από τον Δανό φιλόσοφο Κίκεργκαρντ 1813-1815 και τον Γερμανό φιλόσοφο Χάιντεγκερ 1889-1976. Στη Γαλλία η λέξη έχει κύρος στα 1945 και βρίσκει την έκφρασή της στα έργα του Καμύ και του Σαρτρ. Η βασική ιδέα αυτής της φιλοσοφίας είναι ότι ο άνθρωπος δεν χαρακτηρίζεται παρά μόνον από τις πράξεις του και βρίσκει την ταυτότητά του από την έννοια της ύπαρξής του όπου καμία θεότητα δεν δίνει έννοια στη ζωή του. Ζώντας σε έναν παράλογο κόσμο, ανακαλύπτει με άγχος ότι είναι υπεύθυνος γι αυτό που κάνει είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος και να κάνει τις επιλογές του κάθε στιγμή.
[2]Όπως το συνηθίζει ο Ζενέ στους περισσότερους ρόλους του ρεπερτορίου του, οι δούλες θέλουν να είναι διαφορετικές από αυτό που είναι. Θέλουν δηλαδή να αλλάξουν την ύπαρξή τους.
[3] Στο θέατρο του παραλόγου ο διάλογος δεν οδηγεί σε καμία λογική σκέψη.
[4]Συγκλονιστικές οι μεταμορφώσεις της Κλαίρης σε μια πολυσήμαντη τελετουργική κίνηση. Η Σολάνζ σε απόλυτη ανταπόκριση με την παρτενέρ της έπαιξε με έντονη αμεσότητα προσδίνοντας στο ρόλο ενίοτε μια τυραννισμένη λαϊκότητα.

ΥΠΟΔΟΧΗ ΓΑΛΛΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ


ΥΠΟΔΟΧΗ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΟΥ REUNION ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΔΗΜΟ ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ
Της Δρ Ευτυχίας Νικολακοπούλου
Στο πλαίσιο της προώθησης διαδημοτικών επαφών και δράσεων που προάγουν τον διαπολιτισμικό διάλογο και την ουσιαστική επικοινωνία μέσα από την ενίσχυση των δεσμών φιλίας και συνεργασίας μεταξύ των λαών ο Δήμος Αμαρουσίου με τους Δρ Μιχάλη Χρηστάκη, Πολιτικό Επιστήμονα και Διεθνολόγο, Γενικό Γραμματέα του Δημάρχου, τον Κο Μιχαήλ Μπάρλα, Ειδικό Γραμματέα του Δημάρχου, την Κα Ελένη Λέκκα Γυμνασιάρχη και Δημοτική Σύμβουλο, καθώς και την Κα Αγγελική Μπουρμπούλη, Υπεύθυνη Σπουδών και Έρευνας στο Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και αυτοδιοίκησης υποδέχθηκε την Παρασκευή, 14 Μαρτίου 2008 αντιπροσωπεία 35 μαθητών ηλικίας 13 έως 17 ετών και τεσσάρων συνοδών καθηγητών, από το γαλλικό νησί Réunion, και την υπεύθυνη Καθηγήτρια υποδοχής Ευτυχία Νικολακοπούλου Δρ Ελληνικής και Γαλλικής Φιλολογίας, εκπαιδευτικό της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης.

Εικόνα 1Μιχαήλ Μπάρλας, Δρ Μιχάλης Χρηστακης, Αγγελική Μπουρμπούλη, Ελένη Λέκκα, Γιώργος Πατούλης, Δρ Ευτυχία Νικολακοπούλου, Brigitte Pardieu
Αξίζει να σημειωθεί ότι το νησί αυτό είναι ανατολικά της Μαδαγασκάρης στον Ινδικό Ωκεανό, με πληθυσμό 697.000 κατοίκους, αποτελώντας την πιο απομακρυσμένη περιοχή της Ε.Ε.
Ο Δήμαρχος του Αμαρουσίου, κ. Γιώργος Πατούλης στo χαιρετισμό που απηύθυνε στην αντιπροσωπεία της Réunion αναφέρθηκε στις δράσεις του Δήμου Αμαρουσίου στον τομέα της εκπαίδευσης τονίζοντας ότι: «ο Δήμος Αμαρουσίου καταβάλει μεγάλες προσπάθειες για τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών εκπαίδευσης στους νέους, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες και διοργανώνοντας εκδηλώσεις, που σαν στόχο έχουν να τους εξοπλίζουν με επιπλέον εφόδια, απαραίτητα για τον σύγχρονο εργασιακό στίβο, εντάσσοντάς τους έτσι πιο ομαλά στα σύγχρονα ευρωπαϊκά εργασιακά πρότυπα».
Μετά το καλωσόρισμα του Δημάρχου και την τιμητική απονομή μεταλλίου από την την γαλλίδα φιλόλογο και επικεφαλή της μαθητικής ομάδας Κα Brigitte Pardieu, ακολούθησε ξενάγηση της αντιπροσωπείας στο Ολυμπιακό Αθλητικό Κέντρο Αθηνών, κατά τη διάρκεια της οποίας οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να περιηγηθούν στους χώρους που φιλοξένησαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004.

Η ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΣΤΙΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΝΤΑΙΝΙ

Η θεώρηση του βιβλίου στις Σκέψεις του Montaigne
της Ευτυχίας Νικολακοπούλου
Δρ Ελληνικής και Γαλλικής Φιλολογίας

Γνήσιο τέκνο του γαλλικού ουμα­νισμού ο Michel de Montaigne (1533-1592) έγραψε τις σκέψεις του, σε Δοκίμια (1580)[1] που αποτυπώθηκαν σε τρία βιβλία. Αρχικά, ήταν οπαδός του στωικισμού[2], έπειτα στράφηκε στον σκεπτικισμό που τον οδήγησε στην αμφιβολία με την διάσημη λέξη:« Τι ξέρω;» και τελικά, δημιούργησε μια φιλοσοφία που συνίστατο στην ακολουθία της φύσης, στην απόλαυση της ζωής με την αποφυγή των άκρων, και την καλλιέργεια του εαυτού μας. Έλεγε: « Να γίνουμε καλοί και σωστοί άνθρωποι ». Ουσιαστικά, πρόκειται για ένα έργο που παρουσιαζόταν σαν μια ελεύθερη και οικεία ομιλία, χωρίς δυναμική σύνθεση και του οποίου το ζωντανό και μεταφορικό ύφος, ήταν πάντα στην υπηρεσία της διανόησης. Τα Δοκίμια είναι βασικά βιβλία της Γαλλικής σκέψης και μάλιστα της δυτικής, επειδή επικύρωναν τα δικαιώματα της ατομικής συνείδησης ως προς την κοινωνία, δημιουργούσαν δηλαδή τον σύγχρονο ατομικισμό, και μάλιστα όταν ακριβώς η χριστιανική παράδοση και η αρχαία σκέψη βρίσκονταν αντιμέτωπες με την Ανακάλυψη του νέου Κόσμου, και διατύπωναν τις ανθρωπιστικές αρχές που ήταν η τιμή της Ευρώπης: δικαιοσύνη, ελευθερία, σεβασμός του ανθρώπου, δικαίωμα στην ευτυχία. Αξιοποιούσαν δε, την κριτική στάση που τους εξασφάλιζε αυτή την πρόοδο.«Ο μόνος τρόπος για να γίνουμε καλλιεργημένοι άνθρωποι, είναι η ανάγνωση», έλεγε ο Montaigne. Πίστευε πως “τίποτε δεν μπορεί να την αντικαταστήσει”: ούτε το μάθημα, ούτε οι προβολές, ούτε και το ίδιο εκπαιδευτικό δυναμικό. Για το γάλλο φιλόσοφο, η εικόνα μπορεί να είναι πολύτιμη, επειδή εικονογραφεί το γραπτό κείμενο. Δεν μας επιτρέπει όμως διόλου την διαμόρφωση γενικών ιδεών. Η ταινία, όπως ο διάλογος εκτυλίσσεται και χάνεται, και είναι δύσκολο ακόμη και αδύνατο, να επιστρέψουμε στο ίδιο σημείο για να τη συμβουλευτούμε. Επομένως, το βιβλίο παραμένει ένας καλός σύμβουλος και σύντροφος. Η γνώμη του ήταν πως η ανάγνωση εξασφαλίζει την ευτυχία του άνθρώπου, την ευχαρίστηση από την ανακάλυψη εκπληκτικών ομοιοτήτων ανάμεσα σε παλιούς και καινούργιους κόσμους. Διαβάζουμε, έλεγε για να ξεπεράσουμε τη ζωή μας και να καταλάβουμε εκείνη των άλλων. Το βιβλίο είναι το μόνο μέσον για να γνωρίσουμε και άλλες εποχές και το καλύτερο μέσο για να κατανοήσουμε και άλλα κοινωνικά στρώματα στα οποία δεν ανήκουμε. Επιπλέον, μέσα στο βιβλίο βλέπουμε την ιστορία. Και αναφέρει: “Ανοίγω το βιβλίο και βλέπω τον άνθρωπο ντυμένο ασπρόμαυρα, με μεταξωτές κάλτσες, το καλοκαίρι όπως και τον χειμώνα. Παρόντα. Στο χώρο και στην εποχή του. Γνωρίζει ότι βρίσκεται εκεί, σε αυτό τον αιώνα. Αυτό τον τόσο "αλλοιωμένο και ανίδεο» αιώνα. Τον τόσο "ξέχειλο» από ατάλαντες συγγραφές. Αυτόν τον αιώνα του αστικού πολέμου και της πανώλης. Έτσι είναι”. Αλλού, παραλληλίζει το βιβλίο με ένα μικρό και άβγαλτο παιδί, προφανώς τον μελλοντικό αναγνώστη που δεν θα γνωρίζει την γλώσσα της εποχής του:“Ανοίγω το βιβλίο και βλέπω το παιδί. Το παιδί δεν μιλάει ακόμα τη γλώσσα αυτού του αιώνα. Ένας επιστήμονας που έρχεται από τη Γερμανία απευθύνεται στο παιδί στα λατινικά. Τη γλώσσα ενός "άλλου τόπου, μιας άλλης εποχής. Τη γραπτή γλώσσα μέσα στα βιβλία. Το παιδί καταλαβαίνει ότι το αλλού είναι το εδώ, ότι το άλλοτε είναι επίσης το τώρα ”.
Εξ άλλου, σκέπτεται λέγοντας ότι το βιβλίο που ανοίγει δεν είναι το μοναδικό:“Ανοίγω το βιβλίο και βλέπω άλλα βιβλία. Οι στοίβες, σε "πέντε επίπεδα”, παντρεύονται την καμπή του πύργου. Ο " άνθρωπος άφησε το τραπέζι του και βαδίζει, με τα μάτια στραμμένα στο ταβάνι, όπου είναι χαραγμένα στα λατινικά πάνω από τριάντα τέσσερα γνωμικά. Αλλά το βλέμμα του προσκολλάται σε αυτό το δοκάρι, στο κέντρο του δωματίου, όπου σχηματίζεται μια φαρδιά κορδέλα που τυλίγεται σαν τρυπάνι και τρέχει σαν ποτάμι: "Σκέπτομαι», μπορούμε να διαβάσουμε στο κέντρο: σκέφτομαι, αμφιβάλλω, σκέφτομαι. Στα τριάντα οκτώ χρόνια, την παραμονή των καλενδών[3] του Μάρτη, ο "άνθρωπος έδωσε ένα σκοπό στο να κτίσει για τον εαυτό του μέσα στη μοναξιά, μια φιλήδονη και λεπτή ζωή». O γάλλος φιλόσοφος δεν αμφιβάλλει επίσης ότι το βιβλίο μας μεταφέρει και μας ταξιδεύει μακριά. Μας περιγράφει και μας ζωγραφίζει τα τοπία, τα κάστρα, τη φύση σε σύντομο χρόνο. Ταξιδεύει δηλαδή τη φαντασία μας:“Ανοίγω το βιβλίο, μας λέει, και βλέπω τον ουρανό από το παράθυρο. Γνωρίζω τη γλυκύτητα αυτού του ουρανού της Γουιάνας, την άνοιξη. Γύρω από το κάστρο, των δέντρων, των αμπελιών, των αγρών. Λίγοι λόφοι. Ευρύς ορίζοντας. Iδανικός για "να περιγραφεί η μετάβαση» του χρόνου στη σκέψη. Ο άνθρωπος κατάλαβε ότι δεν θα κατείχε ποτέ κάτι άλλο από αυτή τη μικρή ποσότητα[..] αυτό το μικρό κομμάτι του χρόνου”. Επομένως πρόκειται για μια ατέρμονη κίνηση παρά για τη στατικότητα του αναγνώστη της βιβλιοθήκης: Ανοίγω το βιβλίο και βλέπω το δρόμο. Ο συγγραφέας είναι πάνω στο άλογο. Πάντα ντυμένος ασπρόμαυρα. Κατευθύνεται προς την Ιταλία. Ο άνθρωπος της βιβλιοθήκης αγαπάει επίσης την κίνηση. Και διερωτάται: “Ο κόσμος δε είναι στην πραγματικότητα, παρά μια αιώνια αιώρα" ? Παραλληλίζει τον αναγνώστη με τον ταξιδιώτη, προφανώς για να δείξει τη δύναμη του βιβλίου που του δίνει την αίσθηση ότι μετακινείται. Διεισδύει ακόμα πιο βαθιά στην ποικιλία που μπορεί να μας προσφέρει ξεχωριστά κάθε βιβλίο: “Ο ταξιδιώτης δεν χαράσσει καμία σίγουρη γραμμή, ούτε ευθεία ούτε καμπύλη. Ούτε μεγάλες ελπίδες, βαδίζει για να βαδίσει, στους δρόμους, όπως στα βιβλία. Ευχαρίστηση της ποικιλίας”. Αλλά εξυμνεί και στην ευχαρίστηση της ανάγνωσης και την ελευθερία που μας παρέχει λέγοντας: ”Ανοίγω το βιβλίο και απολαμβάνω το ταξίδι. Απολαμβάνω το εξαίσιο φρούτο μιας "ελευθερίας" ενασκούμενης "καθημερινά". Για το φιλόσοφο υπάρχει μια μόνο συνταγή : "Να ξέρει κανείς να ανήκει στον εαυτό του". Μια μόνο τελειότητα : “ Να απολαμβάνει νόμιμα την ύπαρξή του. Να αποφεύγει τη λύπη σαν την πανούκλα και να ζει μόνο με την "παρουσία υγιών και χαρούμενων ανθρώπων". Και συμπεραίνει ότι "Τίποτε πιο ευχάριστο, πιο εύθυμο, πιο φαιδρό από το βιβλίο. Άραγε οι αναγνώστες το γνωρίζουν αυτό; Έχουν ποτέ νοιώσει την χαρά της ανάγνωσης; Τη συγκίνηση της περιήγησης ακόμα κι αν είναι στο δωμάτιό τους λίγο πριν τη νύχτα; Ακόμη και μέσα στο σκοτάδι κάτω από το φως μιας αχνής λάμπας;


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Montaigne, Les Essais, I,II,III, Paris, Gallimard, 1960.






[1] Αρχικά, επρόκειτο για απλές σημειώσεις στο περιθώριο των αναγνώσεών του
[2] Ο στωικισμός ήταν φιλοσοφία που αψηφούσε τον πόνο και το θάνατο.
[3] Καλένδες λέγονται οι πρώτη μέρα του μήνα την εποχή των Ρωμαίων.